Teken en vlooien bij je hond: voorkomen, herkennen en verwijderen

Welke teken je in België tegenkomt

De teek die je bij ons veruit het vaakst vindt, is de schapenteek, Ixodes ricinus. Die zit in bossen, in hoog gras, in bermen en in struikgewas, en klimt op je hond wanneer die er langs loopt. Hij is de bekendste drager van de Borrelia-bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt, bij mens én hond.

Sinds enkele jaren duikt er in België ook een tweede soort op: Dermacentor reticulatus, de bonte teek, herkenbaar aan het zilverachtig gevlekte schildje en duidelijk groter dan de schapenteek. Sciensano volgt die soort op via TekenNet en vond hem onder meer in de kuststreek, rond De Panne. Hij is relevant voor hondeneigenaars omdat hij babesiose kan overbrengen, een bloedparasiet die de rode bloedcellen aanvalt. In 2018 werd babesiose bevestigd bij twee honden in België die nooit in het buitenland waren geweest, na wandelingen in een West-Vlaams natuurgebied.

Het praktische gevolg: "teken zijn hier geen probleem" klopt niet meer, en "teken zitten er alleen in de zomer" evenmin. De bonte teek is opvallend goed bestand tegen kou en nattigheid en is ook in het najaar en bij zachte winters actief. Reken dus op controle het hele jaar door, met een piek van maart tot november.

Hoe je een teek herkent en wanneer hij gevaarlijk wordt

Een nog niet volgezogen teek is klein, plat en donker — makkelijk te verwarren met een korstje of een klont vuil. Na een dag of twee zuigen wordt hij bolrond en grijzig, en dan voel je hem als een wratje. Op honden zitten ze het vaakst waar de huid dun en de vacht kort is: rond de oren, in de oksels, in de liezen, tussen de tenen en rond de hals onder de halsband.

De tijdsfactor is het belangrijkste dat je hierover moet onthouden. Voor Lyme duurt de overdracht meestal vierentwintig tot achtenveertig uur nadat de teek zich heeft vastgebeten. Verwijder je hem binnen de dag, dan is het risico op die infectie erg klein. Dat is precies waarom dagelijks controleren na een boswandeling nuttiger is dan welk middel ook: het geeft je een tijdsmarge. Voor andere ziektekiemen kan de overdracht wel sneller gaan, dus snelheid blijft altijd de juiste reflex.

Controleren gaat het makkelijkst met je vingertoppen, in de richting tegen de haren in, over het hele lijf. Bij kortharige rassen zie je een teek vaak meteen; bij een dichte of langere vacht moet je echt voelen. Bij rassen met een dikke ondervacht of bevedering — denk aan een Engelse springer spaniël, een berner sennen of een bouvier — help je jezelf enorm door dit te combineren met het dagelijkse borstelmoment. In onze gids over borstels en trimsets staat welk gereedschap bij welk vachttype hoort; een fijne kam gaat sneller door de ondervacht dan je vingers.

• Kijk en voel rond de oren en in de oorschelp, onder de kin en rond de hals.
• Ga met je vingers door de oksels, de liezen en de binnenkant van de achterpoten.
• Vergeet de tenen en de tussenteenruimtes niet — een klassieke blinde vlek.
• Controleer de staartaanzet en het gebied rond de anus.
• Doe dit dagelijks na een wandeling in bos, duin, berm of hoog gras.

Een teek correct verwijderen

Gebruik een tekenhaak, een tekenpincet of een tekenlasso. Die kosten een paar euro, horen in elke hondenapotheek thuis en werken beter dan een gewoon pincet, omdat ze het lijf van de teek niet samenknijpen. Schuif de haak tot tegen de huid, onder het lijf van de teek, en draai hem er rustig uit. Trekken mag ook, maar draaien breekt minder vaak af.

Wat je níét doet, is de teek verdoven. Alcohol, olie, vaseline, groene zeep, een aansteker of nagellak: allemaal adviezen die nog rondgaan en allemaal contraproductief. Een teek die stikt of zich bedreigd voelt, kan zijn maaginhoud terugbraken in de wonde — precies het moment waarop ziektekiemen overgaan. Je maakt het risico dus groter in plaats van kleiner.

Blijft er een stukje monddeel in de huid achter, ga dan niet zitten peuteren. Dat brokje is geen infectiebron op zich; de huid stoot het meestal binnen enkele dagen zelf af, zoals bij een splinter. Ontsmet de plek na het verwijderen en noteer de datum. Merk je in de weken erna een bult die blijft, koorts, kreupelheid die van poot wisselt, bleke slijmvliezen of donkere urine, bel dan je dierenarts en vermeld dat er een teek is geweest. Kreupelheid die verspringt past bij Lyme; bleke slijmvliezen en donkere urine passen bij babesiose, en dat laatste is een spoedgeval.

• Draai de teek er rustig uit met een tekenhaak, zo dicht mogelijk tegen de huid.
• Nooit eerst verdoven met olie, alcohol of vuur — dat verhoogt juist het risico.
• Ontsmet de huid na het verwijderen en noteer de datum in je hondenagenda.
• Gooi de teek niet los in de vuilnisbak: plak hem op tape of spoel hem door.
• Twijfel je over de soort of over symptomen achteraf, bewaar de teek en toon hem aan je dierenarts.

Vlooien: het probleem zit in je huis, niet op je hond

Dit is het cijfer dat de hele aanpak bepaalt: slechts één tot tien procent van een vlooienpopulatie bestaat uit volwassen vlooien op het dier. De overige negentig procent en meer zit als ei, larve of pop in je tapijt, tussen de plankennaden, in de hondenmand en in de bank. Een vrouwtjesvlo begint vierentwintig tot achtenveertig uur na haar eerste bloedmaaltijd met leggen en produceert daarna tot vijftig eitjes per dag. Die eitjes vallen simpelweg van je hond af, overal waar hij komt.

Daarom werkt "ik heb de hond behandeld" bijna nooit als enige maatregel. Onder gunstige omstandigheden is de cyclus in twaalf tot veertien dagen rond, en de poppen kunnen maandenlang wachten tot er trillingen of warmte zijn — vandaar dat mensen na een vakantie plots overspoeld worden. Een succesvolle behandeling pakt altijd de hond én de omgeving aan, en herhaalt dat lang genoeg om alle poppen te laten uitkomen.

Herkennen doe je meestal niet aan de vlooien zelf, maar aan de uitwerpselen. Kam je hond boven een wit blad of een vochtig keukenpapier, vooral op de rug vlak voor de staart. Vind je zwarte gruisjes die op het natte papier roodbruin uitlopen, dan is dat verteerd bloed en heb je je antwoord. Krabben, bijten in de staartbasis en kale plekjes op de lendenen zijn de klassieke signalen; sommige honden zijn allergisch voor vlooienspeeksel en reageren heftig op één enkele beet.

• Kam met een fijne vlooienkam boven wit papier, met de nadruk op de staartbasis.
• Behandel álle honden en katten in huis tegelijk, niet alleen het dier dat krabt.
• Was manden, dekens en kussenhoezen op minstens zestig graden.
• Stofzuig grondig en herhaaldelijk, inclusief randen, naden en onder de meubels, en gooi de zak meteen buiten weg.
• Gebruik indien nodig een omgevingsspray met een groeiregulator en herhaal de cyclus enkele weken.

Preventie: wat werkt en wat je beter aan je dierenarts vraagt

Er zijn ruwweg drie soorten preventieve middelen: spot-ons in de nek, halsbanden met een langdurige afgifte, en tabletten die via het bloed werken. Ze verschillen in werkingsduur, in welke parasieten ze dekken en in hoe ze zich verhouden tot water en zwemmen. Welke voor jouw hond geschikt is, hangt af van zijn gewicht, zijn leeftijd, of er kinderen of katten in huis zijn en of hij veel zwemt. Katten verdragen bepaalde stoffen die voor honden veilig zijn absoluut niet, dus koop nooit "iets voor de hond" om het op de kat te gebruiken.

Laat de keuze en de dosering dus bevestigen door je dierenarts, zeker bij pups. Een pup heeft een minimumleeftijd en een minimumgewicht nodig voor de meeste producten, en de antiparasitaire planning loopt in die eerste maanden sowieso samen met de vaccinaties en het ontwormschema. Wie het ontwormschema voor pups al volgt, kan de tekencontrole daar gewoon bij inplannen: dezelfde agenda, dezelfde reflex.

Eén nuance die zelden ergens staat: een preventief middel maakt je hond niet onaanraakbaar voor teken. De meeste producten doden de teek nadat hij gebeten heeft, niet ervoor. Je zult dus nog altijd teken vinden — soms dode. Dat betekent niet dat het middel faalt, en het betekent al zeker niet dat de dagelijkse controle mag vervallen. Preventie en controle zijn geen alternatieven voor elkaar; ze werken samen.

Tot slot een kostenkant die veel nieuwe eigenaars onderschatten. Antiparasitaire middelen zijn geen eenmalige aankoop maar een terugkerende post van ruwweg tien tot twintig euro per maand, afhankelijk van het gewicht van je hond. In onze gids over wat een hond in België kost, staat die post mee in het totale plaatje.

Wanneer je écht naar de dierenarts moet

De meeste tekenbeten en vlooienproblemen los je zelf op. Er zijn een paar situaties waarin dat niet volstaat, en het is nuttig om die vooraf te kennen in plaats van te moeten googelen op een zondagavond.

• Donkere of roodbruine urine, bleke slijmvliezen, sufheid of koorts na een tekenbeet — denk aan babesiose, dit is dringend.
• Kreupelheid die van poot wisselt, gewrichtszwelling of aanhoudende koorts in de weken na een beet.
• Een bijtplek die na enkele dagen rood, gezwollen en warm blijft of etter geeft.
• Hevig krabben met kale plekken, korstjes en een ontstoken huid — dat wijst op vlooienallergie en vraagt meer dan alleen een vlooienmiddel.
• Bloedarmoede of zwakte bij een pup of een kleine hond met veel vlooien: jonge dieren kunnen echt bloedarm worden van een zware besmetting.

Bekijk deze rassen

Lees ook

Veelgestelde vragen