Puli vs Komondor: twee Hongaarse koordhonden vergeleken

Het verschil dat je van tien meter ziet

Begin bij het kenmerk dat bij een volwassen hond het minste twijfel laat: de maat. FCI-standaard 55 zet de Puli bij reuen op 39 tot 45 cm schofthoogte met 41 tot 43 cm als ideaal, en bij teven op 36 tot 42 cm met 38 tot 40 cm als ideaal. Het gewicht staat er los bij: reuen 13 tot 15 kg, teven 10 tot 13 kg. Dat is een middelgrote hond, in gewicht vergelijkbaar met een flinke cockerspaniel.

FCI-standaard 53 zet de Komondor op minimaal 70 cm voor reuen en minimaal 65 cm voor teven, met 50 tot 60 kg voor reuen en 40 tot 50 kg voor teven. Reken je de middenwaarden tegen elkaar, dan weegt de Komondor ongeveer vier keer zoveel als de Puli en staat hij bijna dertig centimeter hoger op de schoft. Het is het verschil tussen een hond die je optilt en een hond die je niet optilt.

De koorden maskeren dat verschil op een foto genadeloos goed. Een koordvacht maakt elk silhouet breder en vager, en op een losse foto zonder maatvergelijking zien de twee rassen er bijna identiek uit. Pas naast een mens, een deur of een ander dier valt het kwartje. Dat is de belangrijkste praktische les van dit hele stuk: als je twijfelt, kijk niet naar de vacht maar naar de hoogte.

• Puli reu: 39-45 cm (ideaal 41-43), 13-15 kg
• Puli teef: 36-42 cm (ideaal 38-40), 10-13 kg
• Komondor reu: minimaal 70 cm, 50-60 kg
• Komondor teef: minimaal 65 cm, 40-50 kg

Allebei groep 1, sectie 1, zonder werkproef

Zoek je de twee op in de FCI-nomenclatuur, dan krijg je twee keer dezelfde regel. Groep 1, Herdershonden en Veedrijvers (uitgezonderd Zwitserse Sennenhonden); sectie 1, Herdershonden; zonder werkproef. Ook de rubriek Gebruik is bij allebei identiek ingevuld: herding dog, herdershond.

Dat klopt voor de Puli. Die drijft: hij brengt schapen in beweging, haalt uitlopers terug en werkt dicht op de herder. Bij de Komondor klopt het niet. Een Komondor drijft niet, hij blijft. Hij groeit op tussen de dieren die hij later bewaakt, hij loopt niet rond de kudde maar woont erin, en zijn werk bestaat eruit dat er niets gebeurt. In de Engelstalige vakliteratuur heet dat een livestock guardian dog, en dat is een ander beroep dan herding.

De FCI kent dat onderscheid wel degelijk — binnen groep 1 zitten naast de drijvers ook de Kuvasz, de Maremmaanse herdershond en de Poolse Tatrahond, alle drie kuddebewakers. Maar de nomenclatuur zet ze niet apart in een eigen sectie en de rubriek Gebruik maakt het verschil evenmin. Wie alleen de papieren leest, kan de twee beroepen dus niet uit elkaar halen.

Het woordenonderzoek: wat er in geen van beide standaarden staat

Omdat de kopjes het verschil niet maken, hebben wij de twee standaarden woord voor woord nagelopen op de termen waarmee het verschil normaal beschreven wordt. Allebei zijn het korte documenten van enkele pagina’s, dus een bevestigde afwezigheid is hier een harde uitkomst en geen gok.

De uitkomst: de woorden livestock, flock, shepherd, drive, driving, drover, protect en protection komen in geen van de twee standaarden voor. Geen enkele keer, in geen van beide. Het woord herding staat er allebei twee keer in. Het verschil tussen de twee documenten zit in een enkel woord: guarding staat een keer in de Komondorstandaard en nul keer in die van de Puli.

Dat ene woord moet dus het hele onderscheid dragen tussen een hond van dertien kilo die een kudde verplaatst en een hond van zestig kilo die een kudde bewaakt. De vaktaal om dat verschil te benoemen bestaat, maar ze staat in geen van beide officiële teksten.

• livestock: 0 keer in beide standaarden
• flock: 0 keer in beide
• shepherd: 0 keer in beide
• drive / driving / drover: 0 keer in beide
• protect / protection: 0 keer in beide
• herding: 2 keer in beide
• guarding: 1 keer bij de Komondor, 0 keer bij de Puli

Wat de Komondorstandaard dan toch over het werk zegt

Het verschil dat de rubriek Gebruik niet maakt, maakt de rubriek Gedrag en karakter wel — en die laat aan duidelijkheid weinig over. De Komondorstandaard beschrijft een hond met onverstoorbare moed in het bewaken en verdedigen van de kudde die aan hem is toevertrouwd en van het bezit en het huis van zijn baas, die in stilte aanvalt, die zijn terrein als zijn eigendom beschouwt en er geen ander levend wezen duldt, die wantrouwig is, die overdag gaat liggen om zijn gebied in de gaten te houden en die ’s nachts voortdurend in beweging is.

Lees die opsomming nog eens als koper in plaats van als liefhebber. Er staat: deze hond beslist zelf, hij waarschuwt niet, en wat hij als zijn gebied ziet, bepaalt hij. Het dagritme staat er zelfs letterlijk bij — overdag rust, ’s nachts actief. Dat is geen karakterschets, dat is een functieomschrijving van een nachtdienst.

Ook de rubriek Algemeen voorkomen is opvallend direct: groot, krachtig gebouwd, waardig, en in staat om respect en vrees in te boezemen, niet vleierig van aard. Rasstandaarden zijn doorgaans vriendelijke documenten. Deze zegt in zoveel woorden dat de hond bedoeld is om indruk te maken.

En wat de Pulistandaard over hetzelfde onderwerp zegt

Diezelfde rubriek leest bij de Puli als een ander document over een ander dier. Levendig, zeer goed africhtbaar, houdt van kinderen, uitstekende waakhond, en een bouw die geschikt is voor sportief gebruik. Geen enkel woord over verdedigen, over terrein, over wantrouwen of over niemand toelaten.

Het ene woord dat de twee delen is waakhond, en dat is precies het woord waarmee de verwarring in het Nederlands binnensluipt. Een waakhond in de Pulibetekenis is een hond die meldt dat er iemand aankomt — een alarm. Een bewaker in de Komondorbetekenis is een hond die zelf beslist wat er met die iemand gebeurt. Die twee staan in onze eigen taal te dicht bij elkaar.

De diskwalificerende fouten bevestigen het verschil van de andere kant. Bij de Puli diskwalificeert onder meer een korte of gladde vacht, een sikkelvormige of horizontaal gedragen staart, en een maat buiten de grenzen. Bij de Komondor diskwalificeert onder meer een slappe bouw of gebrek aan spieren, entropion of ectropion, een vacht die niet ivoorkleurig is, en een hoogte onder de ondergrens. De Pulilijst gaat over vorm en type; de Komondorlijst gaat over stevigheid en formaat.

De koorden: de kleinste hond mag de langste koorden hebben

Beide standaarden geven koordlengtes in centimeters per lichaamsdeel, en dat is zeldzaam precies voor een rasstandaard. Leg je die twee lijstjes naast elkaar, dan gebeurt er iets onverwachts.

Bij de Puli zijn de koorden het langst op de lendenen, het kruis en de achterkant van de dijen: 20 tot 30 cm. Op de kop en de ledematen zijn ze het kortst: 10 tot 12 cm. Bij de Komondor zijn de koorden het langst op het kruis, de lendenen en de achterkant van de dijen: minstens 20 tot 27 cm. Op rug, borstzijden en schouderbladstreek 15 tot 22 cm, op wangen, wenkbrauwen, schedeldak, oren, hals en ledematen 10 tot 18 cm, en op lippen en onderbenen 9 tot 11 cm.

De bovengrens van de langste koorden ligt bij de Puli dus op 30 cm en bij de Komondor op 27 cm — op een hond die vier keer zo zwaar is. Dat is geen drukfout maar een gevolg van proportie: koorden van dertig centimeter op een hond van 42 cm hoog raken bijna de grond, en op een hond van 70 cm nog lang niet. De indruk dat de grootste van de twee ook de langste koorden draagt, klopt in absolute centimeters dus niet.

Opvallend is ook hoe fijn de twee documenten het lichaam verdelen. De Komondorstandaard onderscheidt vier koordzones, de Pulistandaard twee. En de Komondorstandaard noteert zijn langste zone als minstens 20 tot 27 cm: een ondergrens die als een bereik geschreven staat, wat strikt gelezen betekent dat 27 cm tegelijk een minimum en de bovenkant van dat minimum is. Dat is een formulering die je bij het opmeten van een hond niet verder helpt.

Maten: de ene standaard heeft een plafond, de andere niet

Nog een asymmetrie die pas opvalt als je de twee teksten naast elkaar legt. De Puli krijgt een gesloten bereik met een ideaal erin — 39 tot 45 cm voor reuen, ideaal 41 tot 43 — en bij de diskwalificerende fouten staat: maat buiten de grenzen. Een Puli kan dus van de keuring gestuurd worden omdat hij te groot is.

De Komondor krijgt alleen een ondergrens: minimaal 70 cm voor reuen, minimaal 65 cm voor teven. Er staat geen ideaal bij en er staat geen bovengrens. Bij de diskwalificerende fouten staat alleen: hoogte onder de ondergrens. Hoe groot een Komondor ook wordt, de standaard heeft er geen woord over.

In de praktijk merk je dat. De Amerikaanse rasvereniging schrijft dat men af en toe een Komondor van 31 inch (ongeveer 79 cm) of zelfs groter ziet, en dat reuen in de Verenigde Staten gewoonlijk boven de 45 kg uitkomen en teven boven de 36 kg. Dat zijn clubcijfers over een Amerikaanse populatie, geen Europese keuringsdata, maar ze laten wel zien waar een standaard zonder plafond uitkomt.

De vuistregel “wit is een Komondor” klopt niet helemaal

De snelste manier om de twee uit elkaar te houden, zo gaat het verhaal, is de kleur: de Komondor is wit en de Puli is zwart. Dat werkt meestal, en het faalt precies in het geval waarin je de regel nodig hebt.

Aan de Komondorkant klopt het onvoorwaardelijk. De kleurrubriek bevat een woord: ivoorkleurig. Elke andere kleur en elke meerkleurigheid staat bij de diskwalificerende fouten. Een niet-ivoorkleurige Komondor bestaat in de standaard niet.

Aan de Pulikant klopt het niet. De kleurrubriek noemt zwart, zwart met wat roestbruine of grijze doorschijning, fakó (valebruin met een duidelijk zwart masker), grijs in elke tint — en een parelwitte vacht zonder roodgouden waas. Een witte vlek op de voorborst tot 3 cm doorsnede is toegestaan en wit tussen de tenen is geen fout. Er bestaat dus wel degelijk een witte Puli, volgens de standaard zelf.

Daarom is de bruikbare volgorde omgekeerd aan de gewoonte. Kijk eerst naar de hoogte: een volwassen hond onder de vijftig centimeter voldoet niet aan de Komondorstandaard, want die legt de ondergrens op 65 cm voor teven en 70 cm voor reuen. Pas als de hond groot is, zegt de kleur nog iets. En staat er een witte hond van ruim zeventig centimeter, dan is de vraag al beantwoord.

Wat de genetica over de koordvacht zegt: niets

De koordvacht is het kenmerk waarop de twee rassen het sterkst op elkaar lijken, en juist daarover zwijgt het onderzoek dat de hondenvacht in kaart bracht.

De standaardverwijzing is Cadieu en collega’s, Coat Variation in the Domestic Dog Is Governed by Variants in Three Genes, verschenen in Science in 2009. Die studie wijst drie genen aan: RSPO2 (een insertie van 167 basenparen in het 3-prime niet-vertaalde gebied, verantwoordelijk voor snorharen en wenkbrauwen), FGF5 (een aminozuurwissel Cys95 naar Phe, verantwoordelijk voor haarlengte) en KRT71 (een wissel Arg151 naar Trp, verantwoordelijk voor krul). In combinatie leveren die drie minstens zeven vachttypes op.

De dekking is groot: de auteurs schrijven dat de drie mutaties in wisselende combinaties het waargenomen vachttype van 95 procent van de bemonsterde honden verklaren, over 108 van de ongeveer 160 door de American Kennel Club erkende rassen.

En dan het punt. In de tekst van dat artikel komen de woorden cord, corded, cords, matted en felted geen enkele keer voor. De rassen Komondor, Puli, Poodle en Bergamasco worden er geen van alle in genoemd. Het model dat 95 procent van de hondenvachten verklaart, heeft geen vakje voor de vacht die deze twee rassen definieert. Een voorbehoud hoort erbij: wij lazen de auteursversie van het artikel en niet de aanvullende tabellen van de uitgever, dus wij kunnen alleen over de artikeltekst spreken. De auteurs noemen zelf wel een onverklaarde restgroep — drie rassen met zeer lang haar, waaronder de Afghaanse windhond, dragen de FGF5-variant niet en wijzen op nog onbekende loci — maar de koordvacht benoemen ze niet.

Daar staat tegenover dat de Pulistandaard de verhouding tussen dek- en onderhaar genetisch vastgelegd noemt, zonder er een getal bij te geven. Het ene document claimt dus genetica zonder cijfer, en de genetische studie die het zou moeten leveren, kent het onderwerp niet. Voor wie een koordhond koopt, betekent dat concreet: er bestaat geen DNA-test die voorspelt of de vacht van deze pup goed zal koorden.

Van de twee is er maar een echt in het veld gemeten

Over het karakter van beide rassen is veel geschreven en weinig geteld. Op een uitzondering na: het Amerikaanse ministerie van Landbouw heeft in de jaren zeventig en tachtig op het U.S. Sheep Experiment Station in Dubois, Idaho, jarenlang kuddebewakingshonden getest, en de Komondor was een van de rassen in dat programma.

Het verslag daarvan is van Jeffrey S. Green en Roger A. Woodruff, The Use of Eurasian Dogs to Protect Sheep from Predators in North America. Het document draagt in de versie die wij lazen geen jaartal en geen tijdschriftkop; het beschrijft bijna zes jaar onderzoek en citeert werk uit 1979 tot 1983. Die onzekerheid over de datering geven we er eerlijk bij.

De steekproef telt 63 honden: 21 Komondors, 26 Pyrenese berghonden, 14 Akbash en 2 Shars. Over alle 63 samen kreeg 67 procent de eindbeoordeling goed, 13 procent voldoende en 20 procent onvoldoende; de conclusie telt goed en voldoende samen tot 80 procent geslaagd. Dat is het algemene plaatje waar de hele categorie kuddebewakingshonden haar reputatie aan ontleent.

En de uitslag loopt tegen de reputatie in

Splits je die 63 honden per ras, dan valt de Komondor niet goed uit. In een eerste proef op omheinde weide was 62 procent van de Komondors succesvol (16 honden). Op open rangeland, zonder omheining, was dat 9 procent (11 honden).

De Pyrenese berghond deed het in beide omgevingen beter: 84 procent op weide (19 honden) en 78 procent op rangeland (18 honden). De Akbash zat ertussenin met 75 procent op weide (12 honden) en 56 procent op rangeland (9 honden). Over alle honden samen: 76 procent op weide (49 honden) en 51 procent op rangeland (39 honden).

De auteurs noemen die verschillen statistisch significant. Pyrenese berghonden waren significant succesvoller op rangeland (P kleiner dan 0,001) en op weide (P kleiner dan 0,05) dan Komondors of Akbash, en de Komondor was significant het minst succesvolle ras op rangeland (P kleiner dan 0,001). De conclusie van het rapport zegt het zonder omhaal: de Pyrenese berghond was het succesvolste van de geteste rassen, en Komondors deden het op weide significant beter dan op rangeland.

Dat is een ongemakkelijke uitslag voor een ras waarvan de standaard onverstoorbare moed in het bewaken belooft. Het betekent niet dat de Komondor zijn werk niet kan — twee derde slaagde op omheinde weide — maar wel dat het ras in de enige grote vergelijkende proef die wij vonden onderaan eindigde op het terrein waar het beroep het zwaarst is.

Wat er in datzelfde programma met de honden zelf gebeurde

Hetzelfde rapport telt ook wat de honden overkwam, en die cijfers staan zelden in een rasbeschrijving.

Van de 63 werkende honden stierven er 22, ofwel 35 procent, tijdens het programma. De gemiddelde leeftijd bij overlijden was 21 maanden (standaardfout 10, spreiding 8 tot 54 maanden). Van de doodsoorzaken was 26 procent moedwillig doodgeschoten, 22 procent aangereden, 22 procent uiteenlopend (klem, verstrikking) en 22 procent gezondheidsproblemen; de rest valt in kleine restcategorieën. Daarnaast werd een hond afgemaakt omdat hij onbetrouwbaar was.

Over alle rassen samen doodde of verwondde 14 procent van de honden schapen. Bij de Komondor was dat 3 van de 21 (14 procent), plus een vierde verdacht geval; twee Komondors werden om die reden afgemaakt. Bij de Pyrenese berghond ging het om 2 van de 26 (8 procent) en bij de Akbash om 4 van de 14 (29 procent). Verder beten 5 van de 63 honden (8 procent) een mens; bij de Komondor waren dat er 3 van de 21 (14 procent), telkens vreemden en telkens in de hand, zonder dat er medische verzorging nodig was.

En nog een getal dat naast een clubuitspraak gelegd mag worden: 7 van de 21 Komondors (33 procent) vertoonden als jonge hond overdreven speels gedrag met de schapen. Vier daarvan groeiden uit tot betrouwbare bewakers, twee stierven voor ze volwassen waren en een faalde om andere redenen. De Amerikaanse rasvereniging schrijft dat veel Komondors laatbloeiers zijn en pas rond drie jaar volgroeid. Die twee gegevens naast elkaar — volwassen rond 36 maanden, gemiddeld overleden op 21 maanden — zeggen meer over het beroep dan over het ras.

Het vervolgonderzoek nuanceert het ras juist weg

Tien jaar later keken dezelfde onderzoekers of kuddebewakingshonden na verloop van tijd minder effectief worden. Jeffrey S. Green, Roger A. Woodruff en William F. Andelt publiceerden in 1994 Do Livestock Guarding Dogs Lose Their Effectiveness Over Time? in de Proceedings of the Sixteenth Vertebrate Pest Conference.

Hun antwoord was nee. Van de bevraagde veehouders rapporteerde 82 procent in 1993 dezelfde of een verbeterde prestatie en 18 procent een achteruitgang. Bij de honden op omheinde weide bleef of verbeterde de prestatie bijna overal; bij honden op begeleid rangeland lag het minder gunstig (8 van 15 slechter, 3 beter, 4 gelijk).

Voor onze vergelijking is een andere zin uit dat artikel belangrijker. De auteurs schrijven dat er geen aanwijzing was dat veranderingen in prestatie samenhingen met het ras van de hond. Het ras verklaarde dus wel iets in de eerste proef van Green en Woodruff en niets in deze. Wie met de Idaho-cijfers een ras wil afrekenen of ophemelen, moet die tweede bevinding erbij zetten.

Wat beide artikelen wel delen, is het sterftebeeld. Van de 100 honden die in 1987 aan het programma van Animal Damage Control begonnen, waren er na twee jaar 61 over; daarna stierven er gemiddeld 6,3 per jaar, en na zes jaar waren er 36 over. De auteurs schatten dat een gebruiker 39 procent kans heeft zijn hond binnen de eerste twee jaar te moeten vervangen.

En de Puli? Die is nooit zo gemeten

In geen van de twee onderzoeksdocumenten die wij konden lezen komt het woord Puli voor. Niet in de steekproef, niet in de bespreking, niet in de literatuurlijst. Dat is logisch — het programma ging over kuddebewaking en de Puli is een drijver — maar het betekent wel dat er voor het eigenlijke werk van de Puli geen vergelijkbare meetreeks bestaat die wij vonden.

Er is een verhaal dat daar tegenin gaat, en het is leerzaam hoe dun het is. De Engelse Wikipedia schrijft dat het Amerikaanse ministerie van Landbouw in 1935 vier raszuivere Pulis naar Beltsville, Maryland haalde voor een proef met drijfhonden, dat de Pulis op de tests gemiddeld 75 tot 85 scoorden tegenover 12 tot 14 voor andere drijvende rassen, dat de resultaten onduidelijk waren en nooit gepubliceerd werden, en dat de honden bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verkocht zijn.

Die passage steunt op een enkele bron: een clubgeschiedenis in pdf-vorm bij de Puli Club of America. Wij konden dat document niet ophalen, dus wij kunnen de getallen niet bevestigen. Voor alle duidelijkheid: wij geven ze hier door als een claim op Wikipedia, niet als een geverifieerd feit, en een onderzoek dat volgens diezelfde claim nooit gepubliceerd is, kan sowieso geen bewijs zijn.

De eerlijke samenvatting is dus deze. Van de twee rassen is er een waarvan het werk met tientallen honden en significantiewaarden gemeten is, en de uitslag was niet vleiend. Van het andere ras bestaat een onbevestigd verhaal uit 1935 met vier honden. Dat is geen oordeel over welke hond beter is, maar het is wel het volledige bewijsmateriaal.

Verzorging: vanaf een maand of negen is er geen weg terug

Een koordvacht ontstaat niet bij de geboorte en hij ontstaat ook niet vanzelf goed. Dat is het punt waarop beide rasverenigingen het duidelijkst zijn, en waar de twee rassen opnieuw net iets uit elkaar lopen.

De Puli Club of America schrijft dat de koorden zich op natuurlijke wijze beginnen te vormen wanneer de pup ongeveer negen maanden oud is, en dat het rond twaalf maanden onmogelijk kan worden om het koorden nog tegen te houden. De Komondor Club of America zet het begin tussen acht en twaalf maanden en voegt eraan toe dat het koordvormen daarna het hele leven doorgaat.

Daar zit een beslissing in die veel kopers zich niet realiseren. Rond het eerste levensjaar kies je of deze hond een koordhond wordt of niet, en die keuze is in de praktijk eenmalig. Kies je ervoor, dan begint het echte werk: de vers gevormde koorden moeten met de hand tot op de huid uit elkaar getrokken worden, anders groeit de vacht aan elkaar tot een gesloten mat. Geen van beide clubs noemt borstelen of kammen als onderhoud — bij een koordvacht is een borstel juist het gereedschap dat je niet gebruikt.

De Komondorclub geeft als maat dat je de klompen volgt in de richting van de krul en dat de basis van een koord ongeveer zo breed moet zijn als een Amerikaans kwartje, dus ruwweg twee en een halve centimeter. Ze schrijft erbij dat je er elke week tijd in moet steken om de koorden netjes te houden. Een urenaantal geeft ze niet. De Puliclub meldt verder dat het ras geen uitgesproken hondengeur ontwikkelt, en dat de vacht vier tot vijf jaar nodig heeft om tot op de grond te groeien.

Drogen is het echte werk, niet wassen

Over wassen zijn beide clubs laconiek. De Puli Club of America schrijft zelfs dat een volledig gekoorde Puli in bad doen niet veel langer duurt dan bij elke andere langharige hond. Het probleem zit erna.

Dezelfde club zegt dat drogen enkele uren kan duren en waarschuwt dat een vacht die vochtig blijft kan gaan schimmelen. De Komondorclub geeft geen uren maar adviseert een droger of een vloerventilator, en schrijft dat haar dat nooit droogt kan beschimmelen, waarbij een deel wegknippen het probleem kan verlichten; ook rond de bek knippen helpt tegen geur.

Op de Engelse Wikipedia staat dat de vacht van een Komondor ongeveer tweeënhalve dag nodig heeft om na een bad te drogen. Dat getal wordt veel geciteerd, maar bij die zin staat op de pagina zelf geen bronverwijzing, dus wij geven het door met dat voorbehoud. Wat beide clubs wel bevestigen, is de richting: de droogtijd is bij deze rassen de beperkende factor, niet de wasbeurt.

Praktisch gevolg voor een Belgische eigenaar: een koordhond was je niet op een regenachtige dinsdagavond even snel. Je plant het, je hebt een droger of een warme ruimte nodig, en in een vochtig najaar wordt dat een reële planningsvraag. Een Komondorvacht die aan de grond raakt, raakt bovendien ook aan de modder.

• Koorden beginnen rond 8-12 maanden (Komondor) of ongeveer 9 maanden (Puli)
• Nooit borstelen of kammen: koorden met de hand scheiden tot op de huid
• Basis van een koord ongeveer zo breed als een Amerikaans kwartje (ruim 2 cm), wekelijks bijwerken
• Puliclub: drogen kan enkele uren duren, vochtig laten geeft schimmel
• Puli: vier tot vijf jaar tot de vacht de grond raakt

Gezondheid: het ooglid staat in de verkeerde standaard

Harde gezondheidscijfers zijn bij beide rassen schaars, en dat heeft een simpele oorzaak: er zijn er te weinig van. Wat er is, levert wel een opmerkelijke spiegeling op.

De Komondorstandaard zet entropion en ectropion — naar binnen of naar buiten gedraaide oogleden — bij de diskwalificerende fouten, en noemt losse oogleden bij de gewone fouten. De Pulistandaard noemt oogleden alleen in positieve zin: nauwsluitend en goed gepigmenteerd. En inderdaad noemt de Amerikaanse Komondorclub entropion als aandachtspunt bij het ras, naast jeugdcataract. Het is dus de standaard die het ooglid bewaakt die bij de hond met het ooglidprobleem hoort.

Waarna het omdraait. Voor de Puli vraagt het Amerikaanse CHIC-programma volgens de Puliclub een heuponderzoek (OFA of PennHIP), een patellaonderzoek, een DNA-test op degeneratieve myelopathie en een oogonderzoek dat om de drie jaar herhaald moet worden. Optioneel komen daar ellebogen, hart, schildklier en een BAER-gehoortest bij. Het ras zonder ooglidregel in zijn standaard is dus het ras waarvan het testprogramma een herhaald oogonderzoek eist.

Voor heupdysplasie bij de Komondor noemt de Amerikaanse club een incidentie van ongeveer 10 procent van alle ingestuurde röntgenfoto’s, volgens statistisch onderzoek van de OFA. Dat is een clubuitspraak over OFA-cijfers; de OFA-statistiekpagina’s zelf waren voor ons niet bereikbaar, dus het getal staat hier met die herkomst erbij. Over maagtorsie schrijft dezelfde club dat er enige aanwijzing voor bestaat maar dat de incidentie niet hoger is dan bij andere grote rassen, zonder percentage.

En de levensduur? In de grootste Britse levensduurstudie die wij raadpleegden — McMillan en collega’s, Longevity of companion dog breeds, Scientific Reports 2024 — gaat het om 584.734 honden waarvan 284.734 overleden, verdeeld over 155 erkende rassen, met een mediaan van 12,5 jaar over het geheel (12,7 voor rashonden, 12,0 voor kruisingen). In de tekst die wij konden lezen staat voor geen van beide rassen een eigen mediaan: de Puli komt enkel voor als label op een stamboomfiguur en de Komondor komt in die tekst niet voor. De rastabel staat in een aanvullend bestand dat wij niet konden openen, dus wij kunnen niet uitsluiten dat de cijfers daar wel staan. De Puliclub noemt zelf een gemiddelde van tien tot vijftien jaar, zonder bron; de Komondorclub geeft geen levensduur.

In België staat geen van beide op de fokprogrammalijst

Wie in Vlaanderen een pup van een ras koopt waarvoor een goedgekeurd fokprogramma bestaat, krijgt er een voorspelbaar testpakket bij: zo’n programma legt per ras vast welke onderzoeken verplicht en welke aanbevolen zijn. De lijst wordt ingediend door een erkende stamboekvereniging en goedgekeurd door Dierenwelzijn Vlaanderen.

Op de brede overzichtslijst die het vakblad De Nieuwe Hond van die goedgekeurde programma’s bijhoudt (bijgewerkt in september 2026, ruim tweehonderd ingangen) staan noch de Puli, noch de Komondor. Onder de K staan wel Kai, Kaukasische Ovtcharka, King Charles Spaniel, Kishu, Kleine Spitz, Kleiner Münsterländer en Kuvasz — maar geen Komondor. Onder de P staan onder meer Parson Russell, Patterdale, Pekinees, Poedel, Poolse laaglandherder en Portugese waterhond — maar geen Puli.

Dat is extra opvallend omdat de buren van deze twee er wel op staan. De Kuvasz, de derde Hongaarse kuddebewaker, heeft een programma. De Bergamasco, het bekendste andere koordras, heeft er ook een. Zo ook de Pyrenese berghond, de Maremmaanse berghond, de Tatra, de Anatolische Herder en de Spaanse Mastiff — de hele kuddebewakerskring rond de Komondor, op de Komondor na.

Een voorbehoud hoort erbij: dat overzicht is de compilatie van een vakblad, niet het officiële register zelf. De officiële lijst van Dierenwelzijn Vlaanderen laadt haar rassen met javascript en was voor ons langs die weg niet uit te lezen. Wie zekerheid wil voor een concrete aankoop, controleert dus best die officiële lijst, of vraagt de stamboekvereniging ernaar.

Thuis hebben de twee wel een formele status. Het Hongaarse parlement nam in 2004 resolutie 32/2004 (IV. 19.) OGY aan, die beschermde inheemse of bedreigde Hongaarse rassen met een hoge genetische waarde tot nationaal erfgoed verklaart: 105 rassen in totaal, waaronder negen hondenrassen — Komondor, Kuvasz, Puli, Pumi, Mudi, Hongaarse vizsla, draadharige vizsla, Hongaarse windhond en Transsylvanische speurhond. Een staat die negen hondenrassen tot erfgoed verklaart, doet dat zelden omdat het goed gaat.

Het aanbod bevestigt het plaatje wel. Op het Belgische pupplatform Tipaw stond op het moment van schrijven geen enkel nest te koop onder Puli en evenmin onder Komondor — bij beide rassen meldt de pagina letterlijk geen resultaten. Wie een van deze twee wil, zoekt dus vrijwel zeker over de grens, en dan gelden de regels van het land van herkomst plus de Europese reisregels.

Welke van de twee past bij jouw situatie?

Een Puli is een middelgrote, levendige, zeer leerbare hond van dertien tot vijftien kilo die volgens zijn eigen standaard van kinderen houdt en een uitstekende alarmhond is. Hij is lichamelijk geschikt voor hondensport, en zijn vacht is het grootste onderhoudspunt. Wie een actieve hond zoekt die graag met je meewerkt en wie de vachtverzorging aandurft, zit hier goed.

Een Komondor is iets anders. Zijn standaard beschrijft een hond die zelfstandig beslist, in stilte aanvalt, geen ander levend wezen op zijn terrein duldt en ’s nachts actief is. Hij wordt minstens zeventig centimeter en vijftig kilo, zonder bovengrens, en is pas rond drie jaar volgroeid. Dat is een hond voor een erf met een duidelijke grens en een eigenaar met ervaring in zelfstandig werkende rassen — niet voor een rijhuis met veel bezoek.

En dan nog dit, voor allebei. De aankoop is in België het moeilijkste deel: geen goedgekeurd fokprogramma op de lijst die wij konden nalezen, geen nesten op het grootste Belgische platform op het moment van schrijven, en een wereldwijd kleine populatie. Dat betekent wachten, over de grens zoeken, en zelf scherp zijn op de onderzoeken waar hier geen programma voor bestaat — bij de Komondor heupen en oogleden, bij de Puli heupen, knieschijven, ogen en degeneratieve myelopathie.

• Puli: 39-45 cm, 13-15 kg, drijver, levendig en zeer leerbaar, alarmhond
• Komondor: minimaal 70 cm, 50-60 kg, zelfstandige bewaker, ’s nachts actief, volgroeid rond drie jaar
• Beide: koorden vanaf ongeveer negen maanden, nooit borstelen, lange droogtijd
• Beide: geen Vlaams fokprogramma op de lijst die wij nalazen, en geen nesten op Tipaw bij het schrijven

Bekijk deze rassen

Lees ook

Veelgestelde vragen