Restjes, zout en tafelvoer: wat mag je hond van je bord?

In de voedingsnorm is zout geen gevaar maar een tekort

De Europese richtsnoeren waarop vrijwel elk hondenvoer in de winkel gebouwd is, komen van FEDIAF, de Europese federatie van huisdiervoederfabrikanten. De uitgave van juli 2024 telt 98 pagina’s en bevat de tabellen waaruit fabrikanten hun receptuur afleiden. Tabel III-3a op pagina 16 geeft per nutriënt een minimum en, in een aparte kolom rechts, een maximum.

Voor natrium staat er bij een volwassen hond 0,12 gram per 100 gram droge stof. Dat getal hoort bij de laagste van de twee energieniveaus waarmee de tabel rekent; bij het hogere niveau zakt het naar 0,10. Voor een groeiende pup en voor fokteven ligt het op 0,22, dus bijna het dubbele. Per 1.000 kilocalorieën uitgedrukt is dat 0,29 gram voor een volwassen hond en 0,55 voor een pup.

Dat zijn minima. Het zijn ondergrenzen, geen waarschuwingen. Ter vergelijking: diezelfde 0,12 gram natrium per 100 gram is in de menselijke claimverordening (EG) nr. 1924/2006 precies de drempel waaronder een fabrikant “laag natriumgehalte” op een verpakking mag zetten. De noemers verschillen — die verordening rekent per 100 gram product, FEDIAF per 100 gram droge stof — dus het is een samenloop van cijfers en geen gelijkheid. Maar wat bij ons het compliment is, is bij de hond het minimum.

Elf andere regels in diezelfde tabel hebben wél een plafond

Het interessante zit in de kolom ernaast. Bij natrium is die kolom leeg. Er staat geen getal, alleen een voetnootletter. Hetzelfde geldt voor chloor, en bij kalium staat er zelfs helemaal niets — een streepje.

Bij andere nutriënten staat er wél een getal. In dezelfde tabel dragen calcium (2,50 gram per 100 gram droge stof voor een volwassen hond), fosfor (1,60), de calcium-fosforverhouding (2 op 1), koper (2,80 milligram), jodium (1,10), ijzer (68,18), mangaan (17,00), zink (22,70), selenium (56,80 microgram), vitamine A (40.000 internationale eenheden) en vitamine D allemaal een bovengrens. Bij sommige is dat een voedingskundig maximum, bij andere een wettelijke limiet voor toegevoegde additieven; de tabel markeert dat met een N of een L.

Wij telden er elf met een plafond, en het mineraal waarvoor overal gewaarschuwd wordt heeft er geen. Dat is geen slordigheid: voor natrium staat er bij de gezonde hond eenvoudigweg geen getal in die kolom.

De enige bovenwaarde die bestaat, staat in een voetnoot

De voetnoot bij natrium en chloor staat op pagina 22 en is twee zinnen lang. De eerste zegt dat wetenschappelijke gegevens aantonen dat natriumgehaltes tot 1,5 procent van de droge stof — dat is 3,75 gram per 1.000 kilocalorieën — veilig zijn voor gezonde honden. De tweede zegt dat hogere gehaltes nog steeds veilig kúnnen zijn, maar dat daar geen wetenschappelijke gegevens over bestaan.

Reken dat even na tegen het minimum. 1,5 procent tegenover 0,12 procent is twaalf en een half keer zoveel. De enige bovenwaarde die de norm kent, ligt dus ruim twaalf keer boven het minimum, draagt het label “veilig” en wordt gevolgd door de bekentenis dat er daarboven geen gegevens bestaan.

Dat getal van 1,5 procent komt niet uit de lucht vallen. Een vakartikel in Vet Times uit 2010 noemt exact dezelfde waarde — 15 gram per kilo droge stof — als de veilige bovengrens die de Amerikaanse National Research Council in 2006 vastlegde. Dezelfde waarde duikt dus in twee onafhankelijk geschreven documenten op, en het is in beide gevallen een grens die je met een stukje vlees niet haalt.

Wat dat in milligram is voor jouw hond

De tabellen van FEDIAF rekenen met de onderhoudsbehoefte van een hond: 95 of 110 kilocalorieën per kilogram lichaamsgewicht tot de macht 0,75. Dat is wiskunde die je één keer doet en daarna niet meer vergeet, en ze geeft voor een hond van tien kilo ongeveer 534 tot 619 kilocalorieën per dag. Voor een hond van dertig kilo is dat 1.218 tot 1.410.

Wij hebben de natriumbehoefte daar zelf uit berekend — de norm doet dat niet voor je. Een hond van tien kilo komt langs beide routes op ongeveer 155 milligram natrium per dag uit. Een hond van dertig kilo op ongeveer 353 milligram. Dat is het minimum dat in de kom hoort te zitten voor hij compleet mag heten.

En het plafond uit de voetnoot? Diezelfde hond van tien kilo mag volgens die voetnoot ongeveer 2.000 tot 2.300 milligram natrium per dag binnenkrijgen zonder dat de norm daar een bezwaar bij noteert. Bij dertig kilo loopt dat op tot ruim 4.500 milligram. Dat zijn onze eigen omrekeningen, maar ze volgen rechtstreeks uit de getallen in de tabel.

En dat plafond is ongeveer wat een Belg op een dag binnenkrijgt

Hier wordt het concreet. De Belgische voedselconsumptiepeiling van 2022-2023, uitgevoerd door Sciensano, meet bij volwassenen van 18 tot 64 jaar een gemiddelde natriuminname van 2.151 milligram per dag. Over de hele bevolking vanaf 3 jaar is dat 2.076 milligram: mannen 2.318, vrouwen 1.840. Tweeënvijftig procent van de bevolking zit boven de referentiewaarde, bij mannen zelfs 66 procent.

Zet dat naast de hond van tien kilo. Het natriumgehalte dat FEDIAF voor zo een hond als veilig bestempelt — zo’n 2.000 milligram per dag — is ongeveer wat een gemiddelde Belgische volwassene werkelijk binnenkrijgt. In zoutequivalent is dat precies vijf gram, en vijf gram is toevallig ook het maximum dat de Hoge Gezondheidsraad in zijn voedingsaanbevelingen van juni 2025 voor een Belgische volwassene aanraadt.

De verhouding tussen behoefte en plafond loopt bij hond en mens dus heel anders. Een Belg eet bijna veertien keer het minimum van een hond van tien kilo en krijgt daar van zijn gezondheidsraad een waarschuwing voor. Dezelfde hoeveelheid in een hondenkom levert in de hondenvoedingsnorm geen enkele opmerking op. Eén kanttekening van Sciensano zelf: zout dat tijdens het koken of aan tafel wordt toegevoegd, is niet systematisch geregistreerd, dus de menselijke cijfers zijn eerder een onderschatting.

Waarom er zout in de zak zit, en waarom het niet de smaak is

De gangbare uitleg is dat fabrikanten zout toevoegen om het voer lekkerder te maken, zodat je hond meer eet dan goed voor hem is. Dat verhaal houdt geen stand in het enige vakartikel dat wij erover vonden. Een klinisch stuk van Tim Watson in Vet Times van 8 maart 2010 stelt ronduit dat de smakelijkheid van hondenvoer níet verbetert door toevoeging van zout of natrium, en schrijft die bevinding toe aan werk van Bradshaw uit 2006.

Volgens datzelfde artikel wordt keukenzout aan huisdiervoeding toegevoegd louter om de voedingskundige volledigheid te garanderen — dus precies om boven die 0,12 procent uit te komen. De andere natriumverbindingen die je op een etiket kan tegenkomen hebben een technische functie: natriumtripolyfosfaat zorgt voor textuur, natriumnitriet behoudt de kleur.

Let wel op de ouderdom van die bron. Het is een vakblad en het artikel is zestien jaar oud, dus de genoemde gehaltes dateren van vóór de huidige FEDIAF-tabellen. Voor de verklaring waaróm het erin zit, blijft het bruikbaar; voor actuele gehaltes zouden wij er geen conclusie op bouwen.

Hoeveel er dan in zit, en hoeveel er in een prooi zit

Hetzelfde artikel geeft een bandbreedte voor wat er werkelijk in commercieel hondenvoer voor volwassen honden zit: 0,5 tot 2,5 gram natrium per 1.000 kilocalorieën, oftewel 2 tot 10 gram per kilo droge stof. Natvoer zit daarbij hoger dan droogvoer, omdat er meer vlees in gaat. Natriumbeperkte dieetvoeders gaan omlaag tot 0,3 gram per 1.000 kilocalorieën.

Leg die band naast het FEDIAF-minimum van 0,29 gram per 1.000 kilocalorieën en je ziet dat gewoon voer ruim anderhalf tot bijna negen keer het minimum bevat — en dus nog altijd ruim onder de 3,75 gram blijft die de voetnoot veilig noemt.

De aardigste vergelijking in dat artikel gaat over wat een hond zou eten als er geen zak bestond. Het verwijst naar werk van Dierenfeld uit 2002, waarin prooidieren tussen 2,5 en 10 gram natrium per kilo droge stof bevatten. Dat is vrijwel dezelfde band als commercieel voer. De natuurlijke voeding van een roofdier is met andere woorden geen natriumarme voeding.

De schade die wél gemeten is, zit in het kalium en niet in de bloeddruk

Er bestaat wel degelijk een gemeten effect van veel natrium, maar het is niet het effect waar de meeste mensen aan denken. FEDIAF verwijst in de onderbouwing bij haar natriumparagraaf naar onderzoek van Boemke uit 1990: voeding met 2 procent natrium op droge stof kan bij honden tot een negatieve kaliumbalans leiden. Niet de bloeddruk dus, maar de kaliumhuishouding.

Het Vet Times-artikel komt op dezelfde orde van grootte uit. Het beschrijft effecten als braken, een toegenomen plasmavolume en verhoogde kaliumuitscheiding boven 20 gram natrium per kilo droge stof — dat is 2 procent — en noemt daarbij experimenteel werk van Morris, Zentek en Reinhardt. Twee onafhankelijke bronnen leggen de eerste waarneembare verandering dus op dezelfde drempel.

Over bloeddruk is datzelfde artikel uitgesproken: er was op dat moment geen aanwijzing dat het natriumgehalte van de voeding bij gezonde honden met de bloeddruk samenhangt, en evenmin bij honden met nierfalen of hartziekte. De studies die het daarbij noemt (Langston, Greco en Rush) hebben wij niet zelf kunnen nalezen; wij geven de toeschrijving door zoals het artikel ze maakt.

De enige hond bij wie zout echt telt, krijgt een richtlijn zonder cijfer

Er is één groep honden voor wie natrium wel degelijk meetelt: hartpatiënten. De maatgevende tekst daarvoor is de consensusrichtlijn van het American College of Veterinary Internal Medicine uit 2019, geschreven door Keene en collega’s, over myxomateuze mitralisklepziekte — de aandoening achter veel van de hartruisjes die bij oudere honden gevonden worden.

Die richtlijn werkt met stadia. In stadium A en B1, dus bij een hond met risico of met een ruisje zonder verwijding van het hart, staat er letterlijk dat géén dieetbehandeling wordt aanbevolen. Pas in stadium B2 — een hond met een ruis van minstens 3 op 6 en een meetbaar vergroot linkeratrium — wordt dieetbehandeling aanbevolen, met als eerste beginsel een milde natriumbeperking, naast een zeer smakelijk dieet met voldoende eiwit en calorieën.

In stadium C, bij een hond die hartfalen doorgemaakt heeft, luidt het advies om de natriuminname matig te beperken. In stadium D, bij therapieresistent vocht, mag men proberen verder te zakken — maar uitdrukkelijk alleen als dat kan zonder de eetlust of de nierfunctie in gevaar te brengen.

En nu het opvallende: in die hele richtlijn staat geen enkel getal voor natrium. Geen milligram per 100 kilocalorieën, geen gram per 1.000 kilocalorieën, geen milligram per kilo lichaamsgewicht. Alleen de woorden mild, matig en verder. Het enige harde getal in de voedingsparagraaf gaat over energie: ongeveer 60 kilocalorieën per kilo lichaamsgewicht in stadium C.

Het ene punt in die richtlijn waar tafelvoer bij naam staat

Toch is die richtlijn voor dit onderwerp belangrijk, want ze bevat de enige passage die wij erin vonden waarin tafelvoer expliciet naast hondenvoer wordt gezet. In stadium C staat dat de natriuminname beperkt moet worden rekening houdend met álle voedingsbronnen — en dan volgt de opsomming: hondenvoer, snoepjes, tafelvoer en het eten waarmee medicatie wordt gegeven. Diezelfde paragraaf raadt aan elk bewerkt of gezouten voedingsmiddel te vermijden.

Dat zinnetje over medicatie wordt zelden opgemerkt. Een hond met hartfalen krijgt elke dag pillen, en die pil gaat bij veel mensen in een stukje kaas, worst of hesp — precies de bewerkte producten waarvoor diezelfde paragraaf waarschuwt. Het cardiologieteam van Tufts formuleert het op zijn publiekspagina zo dat natrium in alles kan zitten wat je je huisdier geeft: voer, snoepjes, tafelvoer, gebitskauwstaven, runderhuid, supplementen en het eten waarmee je medicatie toedient.

Daar zit de les. Voor een gezonde hond is de zoutvraag in de praktijk geen vraag. Voor een hond met een vastgesteld hartprobleem is ze het wel, en dan gaat ze niet over de zak in de kast maar over het stukje kaas om twintig uur.

Nu de restjes: de case-controlstudie die ze geteld heeft

Over tafelrestjes en pancreatitis — alvleesklierontsteking, de aandoening die in vrijwel elk waarschuwingsartikel opduikt — vonden wij één degelijke case-controlstudie. Ze komt van Lem en collega’s, verscheen in 2008 in het Journal of the American Veterinary Medical Association, en keek retrospectief naar honden die tussen 2000 en 2005 aan de kliniek van Texas A&M werden aangeboden.

De opzet: 198 honden met pancreatitis als geval, 186 honden met nierfalen van onbekende oorzaak als controle. Van die eigenaars werden er telefonisch 114 respectievelijk 113 bereikt, een respons van 58 en 61 procent. Dat telefonische deel leverde de scherpste cijfers.

Tafelrestjes in de week vóór opname: odds ratio 2,2 met een betrouwbaarheidsinterval van 1,2 tot 3,8 en p gelijk aan 0,008. In cijfers is dat 46 van de 114 geval-honden tegenover 27 van de 113 controlehonden, dus 40 tegenover 24 procent. Voor honden die regelmatig tafelrestjes kregen gold dezelfde odds ratio van 2,2.

Twee andere factoren scoorden veel hoger. Honden die in de week ervoor in de vuilnis hadden gezeten: odds ratio 13,2, zeven van de 114 tegenover nul van de 113. Honden die ongewoon voedsel hadden gekregen: odds ratio 6,1 met interval 2,2 tot 16,5, 22 tegenover 4 procent. Het aantal factoren telde bovendien op — bij drie tot vijf tegelijk liep de odds ratio naar 11,4.

Dezelfde studie spreekt zichzelf tegen, en dat is het eerlijkste eraan

Wat zelden wordt doorverteld, is dat dezelfde studie twee bronnen gebruikte: de telefonische bevraging én de medische dossiers. En de twee geven niet hetzelfde antwoord.

In de medische dossiers kwam tafelvoer uit op een odds ratio van 1,5 met een interval van 1,0 tot 2,2 en een p-waarde van 0,082. Dat is níet significant. De blootstelling lag daar bovendien veel hoger in beide groepen: 58 procent van de geval-honden tegenover 49 procent van de controlehonden kreeg volgens het dossier tafelvoer.

De auteurs noemen zelf een voor de hand liggende verklaring, en ze is vernietigend voor wie het cijfer hard wil maken: honden met nierfalen — de controlegroep — krijgen vaak eiwitarme, vetrijke voeding én tafelvoer, precies om ze aan het eten te houden. Een controlegroep die zelf veel restjes eet, drukt elk verband tussen restjes en ziekte naar beneden.

De eerlijke lezing is dus niet “restjes verdubbelen het risico op pancreatitis”, maar “in één studie, bij één meetmethode, lag het risico ruim tweemaal hoger, terwijl diezelfde studie bij de andere meetmethode geen significant verband vond en zelf uitlegt waarom haar controlegroep ongelukkig gekozen was”.

Wat die studie nooit gemeten heeft, is vet

Het advies dat meestal uit deze studie wordt meegenomen, luidt: pas op met vet. Dat staat er niet in. De vragenlijst mat het vetgehalte van de voeding niet, en vet komt in de resultaten als variabele niet voor. In de inleiding van het artikel zelf worden vetrijke maaltijden en voedingsonverstand uitdrukkelijk als anekdotisch beschreven.

Er staat wel iets dat erop lijkt en het niet is. Honden die bij opname zichtbaar lipemisch serum hadden — troebel bloed door vet — kwamen uit op een odds ratio van 3,9 met interval 1,9 tot 8,1. Maar dat is het uitzicht van een buisje bloed op de dag van opname, geen eigenschap van het dieet, en de richting van het verband is daarmee niet vast te stellen.

Het is een schoolvoorbeeld van hoe een advies zijn bron overleeft. Wij zagen het nog een tweede keer in dezelfde literatuur: een veelgelezen overzichtsartikel vat deze studie samen met overgewicht op een odds ratio van 2,6, terwijl het oorspronkelijke artikel voor overgewicht 1,9 ruw en 1,3 gecorrigeerd geeft, dat laatste met p gelijk aan 0,480. Die 2,6 is in het originele artikel het gecorrigeerde cijfer voor “een of andere ongepaste voedingsfactor”, iets heel anders.

En de feestdagen stonden niet in de data

Elk jaar in december verschijnt het bericht dat dierenartsen rond de feestdagen overspoeld worden met pancreatitispatiënten. Het is een plausibel verhaal: meer mensen aan tafel, meer bordjes op de grond, vettere gerechten.

Lem en collega’s hebben het getoetst. Nabijheid van een feestdag kwam uit op een odds ratio van 0,7 met een interval van 0,4 tot 1,2 en p gelijk aan 0,176 — geen verband, en als er al een richting in zat, de andere. De aanwezigheid bij een groot gezelschap met eten in de week ervoor gaf een odds ratio van 3,6, maar met een interval van 0,7 tot 17,9 en p gelijk aan 0,092 is dat te onzeker om iets mee te doen.

Dat betekent niet dat er met Kerstmis niets gebeurt — één studie in één Amerikaanse kliniek is niet de hele wereld. Het betekent wel dat het seizoenspatroon er niet uit kwam toen iemand het nameette. Wie dat verhaal vertelt, kan zich alvast niet op die studie beroepen.

De omkering: bij maagtorsie waren tafelrestjes beschermend

De tweede ramp die vaak met tafelvoer in verband wordt gebracht — na de alvleesklier — is maagtorsie. Daar loopt het resultaat precies de andere kant op.

In een case-controlstudie van Glickman en collega’s uit 1997, met 202 honden in 101 gematchte paren, verminderde het geven van tafelrestjes het risico op maagtorsie significant: odds ratio 0,41 met een betrouwbaarheidsinterval van 0,17 tot 0,96 en p gelijk aan 0,04. Blikvoer wees dezelfde kant op maar haalde geen significantie: 0,72 met interval 0,32 tot 1,42.

Wij hebben die cijfers niet uit het artikel van 1997 zelf, maar uit een kritische doorlichting van Louise Buckley in Veterinary Evidence van april 2017, die ze woordelijk weergeeft. Diezelfde doorlichting zet er meteen een waarschuwing bij: de studie gebruikte bijzonder ruime drempels om variabelen in het model te houden, en dat verhoogt de kans op een toevalstreffer.

Het latere werk bevestigt het beschermende effect dan ook niet. Een studie van Raghavan uit 2004 vond geen significant effect van het dieettype, en een grote internetenquête van Pipan uit 2012 onder 2.551 respondenten vond dat tafelrestjes geen effect hadden op het maagtorsierisico. Wat die enquête wél vond, was een odds ratio van 1,7 voor brokvoeding.

Hoe één zwak resultaat een regel in een handboek werd

Het interessantste aan dat maagtorsiecijfer is niet het cijfer maar wat ermee gebeurd is. In het hoofdstuk over maagdilatatie en maagtorsie van Small Animal Clinical Nutrition — een standaardhandboek voor diervoeding — staat in de tabel met risicofactoren letterlijk: het uitsluiten van natvoer, tafelvoer en snoepjes uit het dieet.

Met andere woorden: één matig onderbouwd beschermend verband uit één case-controlstudie van 1997 is in een handboek een risicofactor geworden, en dus in de praktijk een advies om tafelvoer te géven. De tekst van datzelfde hoofdstuk nuanceert het wel — ze schrijft dat het verband uit één case-controlstudie komt — maar een tabel wordt vaker gelezen dan een alinea.

Dit is precies het patroon dat wij in dit dossier twee keer tegenkwamen: bij pancreatitis werd een niet-gemeten factor (vet) tot hoofdboodschap verheven, bij maagtorsie werd een zwak gemeten factor tot handboekregel verheven. In beide gevallen stond de oorspronkelijke studie voorzichtiger in haar eigen tekst dan in de echo ervan.

Het echte rekenprobleem met restjes is energie, en dat is wél exact

Als het zout geen plafond heeft en de pancreatitiscijfers wankel zijn, waar zit het probleem met restjes dan wél? In de energie. En daar bestaat geen onzekerheid over, want de omrekening ligt wettelijk vast.

Bijlage XIV van Verordening (EU) nr. 1169/2011 — dezelfde verordening die de voedingswaardetabel op elk pak in de winkel regelt — geeft de omrekeningsfactoren waarmee de energiewaarde berekend wordt. Vet levert 9 kilocalorieën per gram, eiwit 4, koolhydraten 4, alcohol 7, vezels 2 en organische zuren 3.

Neem de hond van tien kilo uit onze eerdere berekening: 534 tot 619 kilocalorieën per dag. Een randje vet van vijftien gram — en dat is een klein randje — is dus 135 kilocalorieën, en dat is daarvan een kwart. Eén keer. En het komt bovenop de volle portie die je ’s avonds toch uitschept, want veel mensen trekken een restje niet van de dagportie af.

Bij een hond van dertig kilo valt dezelfde hap minder zwaar — 135 op 1.218 kilocalorieën is elf procent — en daar zit meteen de reden waarom een chihuahua en een labrador niet dezelfde regel kunnen volgen. Hoe kleiner de hond, hoe groter een restje in verhouding is. Het is dezelfde rekensom die achter het hele verhaal over snoepjes zit, en die werken wij elders uit.

• Vet: 9 kcal per gram — veruit de duurste component van een restje.
• Eiwit en koolhydraten: elk 4 kcal per gram — minder dan de helft van vet.
• Alcohol: 7 kcal per gram, niet ver onder vet, en hoort om andere redenen sowieso niet bij een hond.
• Vezels: 2 kcal per gram — groenterestjes zijn energetisch wél goedkoop.

Botten: wat er in negen jaar uit de slokdarmen van één kliniek kwam

Restjes zijn in België vaak botten: een karkas van de kip, een kotelet, de resten van een rib. Daarover vonden wij één bruikbare reeks, en ze komt uit Dublin. Juvet en collega’s namen in het Irish Veterinary Journal van 2010 negen jaar aan dossiers door van de universiteitskliniek van University College Dublin, van juni 2000 tot mei 2009, en hielden er 44 honden met een vreemd voorwerp in de slokdarm aan over.

Van die vreemde voorwerpen waren er 39 botten of botfragmenten. Het artikel geeft daar zelf twee percentages voor — 88,6 procent in de samenvatting en 86,6 procent in de resultaten — zonder dat verschil uit te leggen. Wij geven daarom liever de teller en de noemer: 39 van de 44 geanalyseerde honden.

De uitsplitsing is herkenbaar Europees: 23 koteletten of wervels (12 lam, 6 varken, 5 onbekend), 2 kippenbotten, 1 kalkoenbot, 1 rundsbot en 12 botten waarvan de soort niet werd genoteerd.

En dan het detail dat het verhaal omkeert. Het mediane lichaamsgewicht van die 44 honden was 7,3 kilo. Negentien van de 44 waren west highland white terriërs, daarna volgden shih tzu (5), yorkshire terriër (4) en jack russell (3). Terriërs en westies waren significant oververtegenwoordigd met p kleiner dan 0,0001. De hond die in deze reeks in de knoei kwam met een bot was dus niet de grote slokop maar het kleine koppige hondje.

Wat die botten daarna kostten

De afloop in diezelfde reeks is leerzaam. Endoscopisch verwijderen lukte bij 30 van de 44 honden (68,2 procent): 26 keer via de bek, vier keer door het voorwerp naar de maag te duwen. Bij 11 honden (25 procent) lukte het niet, en bij 3 honden werd het niet eens geprobeerd omdat de slokdarm al gescheurd was.

Aan ernstige vroege complicaties noteerde het team drie keer aspiratiepneumonie, drie keer scheuring of weefselversterf van de slokdarm, één bloeding en één uitstulping. Van de 29 honden met bekende langetermijnafloop hielden er 7 een ernstige blijvende complicatie over, meestal een vernauwing van de slokdarm: 24,1 procent. Vier honden stierven.

De tijd deed ertoe. Bij de honden waarbij de endoscopie slaagde, waren de klachten gemiddeld twee dagen bezig; bij de honden waarbij ze mislukte vijf dagen, een verschil met p kleiner dan 0,01. In de hele reeks liep de tijd tot verwijdering uiteen van 2 tot 42 dagen. Een hond die na een botmaaltijd kokhalst, slikbewegingen maakt of speekselt, is dus geen “morgen kijken we wel”.

Eén ding staat er níet in, en dat is precies wat je zou verwachten: in de delen die wij konden nalezen geeft het artikel geen advies aan eigenaars over het geven van botten, en het maakt ook geen onderscheid tussen gekookte en rauwe botten. Wij zeggen het dus zoals het er staat, en de veelgehoorde regel dat gekookte botten gevaarlijker splinteren dan rauwe hebben wij in deze reeks niet bevestigd gevonden.

De wet verbiedt jouw restjes — maar niet voor jouw hond

Nu de laag die wij in geen enkel artikel over dit onderwerp tegenkwamen. De Europese wetgever heeft wel degelijk een standpunt over het geven van etensresten aan dieren, en dat standpunt is een verbod.

Artikel 11, lid 1, punt b van Verordening (EG) nr. 1069/2009 — de verordening over dierlijke bijproducten — verbiedt het voederen van landbouwhuisdieren, met uitzondering van pelsdieren, met keukenafval en etensresten of met voedermiddelen die daaruit voortkomen. Wat daar precies onder valt, staat in bijlage I, punt 22 van de uitvoeringsverordening (EU) nr. 142/2011: alle voedselresten, inclusief gebruikte frituurolie, afkomstig uit restaurants, cateringfaciliteiten en keukens — en daar staat uitdrukkelijk bij: inclusief centrale keukens en huishoudelijke keukens.

Het bord na jouw avondeten valt dus onder een term die in Europese wetgeving uitdrukkelijk de huishoudelijke keuken noemt. En het is verboden om de inhoud ervan aan een varken te geven. Overweging 6 van de uitvoeringsverordening herhaalt dat verbod in één zin.

Je hond valt er niet onder. Artikel 3, punt 6 van dezelfde verordening omschrijft een landbouwhuisdier als een dier dat door de mens wordt gehouden, gemest of gefokt en gebruikt voor de productie van voedsel, wol, bont, veren, huiden of voor andere landbouwdoeleinden. Punt 8 omschrijft een gezelschapsdier als een dier van een soort die normaal door de mens wordt gevoederd en gehouden, maar niet gegeten, voor andere doeleinden dan landbouw. Het verbod van artikel 11 noemt gezelschapsdieren niet.

Wat dat gat betekent, en waar de wet wél iets regelt

Zet die twee artikelen naast elkaar en je krijgt een merkwaardig beeld. Dezelfde schotel restjes is verboden als je ze aan het varken van de buur geeft en wettelijk ongeregeld als je ze aan je hond geeft. De reden voor het verbod is overigens dierziektebestrijding en niet de gezondheid van het varken: de Britse en Welshe overheidsgidsen bij deze verordening noemen klassieke varkenspest en mond- en klauwzeer als de ziektes die men ermee buiten wil houden.

Interessant is dat de verordening wél iets regelt zodra iemand er beroepsmatig mee bezig is. Artikel 16, punt g laat toe dat categorie 3-materiaal aan gezelschapsdieren wordt gevoederd mits de bevoegde autoriteit dat toestaat, en artikel 18 voorziet in een uitdrukkelijke afwijking voor honden uit erkende kennels of meutes en voor honden en katten in asielen. Een particuliere eigenaar die een restje doorgeeft, komt in de artikelen die wij nalazen nergens voor.

Dat is dezelfde figuur die wij op dit onderwerp vaker zagen terugkomen: de wet regelt nauwkeurig wat er beroepsmatig of commercieel gebeurt, en laat de keuken van de eigenaar volledig leeg. Wie op wetgeving wacht voor een antwoord op de restjesvraag, wacht op iets wat niet bestaat.

Wat de wet wél over jouw kom zegt

Er is één plek waar het toevoegen van restjes juridisch iets verandert, en die zit niet bij het restje maar bij de zak. Artikel 3, lid 2, onder i van Verordening (EG) nr. 767/2009 omschrijft een volledig diervoeder als een mengvoeder dat door zijn samenstelling volstaat voor een dagrantsoen. Onder j staat de tegenhanger: een aanvullend diervoeder heeft een hoog gehalte aan bepaalde stoffen maar volstaat alleen voor een dagrantsoen in combinatie met ander voer.

De FEDIAF-richtsnoeren nemen die tweedeling over in hun begrippenlijst en werken ze uit in hun hoofdstuk over aanvullende producten. Daar staat dat snoepjes en snacks “aanzienlijk bijdragen aan de energie-inhoud van het dagrantsoen” zonder volledig te zijn, dat de voederinstructie duidelijke aanbevelingen moet geven om niet te veel te voeren, en dat het totale dagrantsoen moet overeenkomen met de aanbevolen hoeveelheden.

Wat er níet staat, is een percentage. In het deel van de richtsnoeren dat wij konden nalezen — de eerste 36 pagina’s van 98 — staat geen enkele bovengrens voor het aandeel van snacks in het dagrantsoen, en staan de woorden tafelrestjes, kliekjes of zelfbereide voeding helemaal niet. De bijlage die wél over menselijk eten gaat, heeft volgens de inhoudsopgave precies drie onderdelen: druiven en rozijnen, chocolade, en uien en knoflook. Zout staat er niet bij.

Dat is de kern van dit dossier. De norm die je hondenvoer vormgeeft, heeft over zout alleen een ondergrens, en over restjes zegt ze in de door ons gelezen hoofdstukken niets.

De regel die hieruit volgt

Als je alle cijfers naast elkaar legt, blijft er een regel over die korter is dan het gangbare verbod en op één punt strenger.

Zout is bij een gezonde hond geen praktisch probleem. Het minimum ligt op 0,12 procent van de droge stof, gewoon voer zit daar ruim anderhalf tot bijna negen keer boven, en de eerste gemeten verandering komt pas rond 2 procent. Je hond haalt dat niet met een stukje hesp. Bij een hond met een vastgesteld hartprobleem draait dat volledig om, en dan telt vooral het eten waarin de pil verstopt zit.

Restjes zijn geen gif, maar ook geen gratis liefde. Het verband met pancreatitis is in één studie gevonden en in diezelfde studie bij de andere meetmethode niet; de vuilnisbak scoorde er zes keer hoger dan het bordje van tafel en ongewoon voedsel bijna drie keer. Het verband met maagtorsie wijst de andere kant op en is zwak. Wat wel vastligt, is de energie: negen kilocalorieën per gram vet, en een kwart van de dagportie van een kleine hond in één randje.

• Trek elk restje af van de dagportie — anders is het geen restje maar een tweede maaltijd.
• Gooi de vuilniszak hoog en dicht: bij Lem kwam de vuilnisbak op een odds ratio van 13,2 uit tegenover 2,2 voor het bord.
• Wees streng met botten van tafel, zeker bij een kleine hond — de mediane patiënt in de Dublinse reeks woog 7,3 kilo.
• Heeft je hond een hartruis met een diagnose erbij? Vraag je dierenarts dan uitdrukkelijk naar het eten waarmee je de medicatie geeft.
• En als je toch iets geeft: kies de energetisch goedkope kant van het bord — groente en mager vlees in plaats van vet en saus.

Bekijk deze rassen

Lees ook

Veelgestelde vragen