Schattige hondenrassen: 12 rassen en wat “schattig” gemeten betekent

Schattig is sinds 1943 een lijstje van vier kenmerken

De Oostenrijkse gedragsbioloog Konrad Lorenz beschreef in 1943 wat hij het Kindchenschema noemde: een vaste set gezichtskenmerken die bij volwassen mensen een verzorgingsreflex losmaakt. In de moderne onderzoeksliteratuur wordt dat lijstje steeds op dezelfde manier samengevat — een groot hoofd met een rond gezicht, een hoog en bollend voorhoofd, grote ogen, en een kleine neus en mond. Vier kenmerken dus, en alle vier gaan ze over verhoudingen en niet over absolute maten. Een pasgeboren mens heeft ze, een puppy heeft ze, en een volwassen wolf heeft ze niet meer.

Het aardige aan dat lijstje is dat het meetbaar is. Onderzoekers die het babyschema willen manipuleren, doen dat niet op gevoel: ze meten de breedte van het gezicht, de hoogte van het voorhoofd, de breedte van de ogen en de lengte en breedte van de neus, en ze verschuiven die afstanden een vast aantal standaardafwijkingen omhoog of omlaag. Zo ontstaat van hetzelfde gezicht een versie met een hoog en een versie met een laag babyschema, zonder dat er iets anders verandert.

Daarmee is “schattig” uit de smaaksfeer gehaald. Je kan een kop ernaast leggen en per kenmerk kijken of hij scoort. Precies dat doen wij verderop met twaalf rassen.

Op een hondenkop werkt dat lijstje precies even goed

In 2014 publiceerden Marta Borgi en collega’s in Frontiers in Psychology een onderzoek waarin ze die manipulatie loslieten op drie soorten: mensen, honden en katten, telkens in een volwassen en een jonge versie. In totaal 120 foto’s, waarvan er 24 bewerkt werden tot een hoog-infantiele en een laag-infantiele variant. Tweeëndertig kinderen van drie tot zes jaar en achtenvijftig volwassenen gaven de voorgelegde gezichten een schattigheidscijfer op een schaal van één tot vijf.

Het babyschema deed wat het moest doen: de hoog-infantiele versies kregen hogere cijfers, met een hoofdeffect van F(1,86) = 12,427 en p = 0,001. Het interessante zit in wat er níét uitkwam. De wisselwerking tussen babyschema en diersoort was niet significant: F(2,172) = 1,684 met p = 0,189. In gewone woorden betekent dat: het effect van een rondere kop en grotere ogen was op een hondenkop even groot als op een mensengezicht. De reflex maakt geen onderscheid tussen soorten.

Eén ding viel wél anders uit per groep: bij de deelnemers met een huisdier was het effect uitgesprokener, F(2,56) = 7,007 met p = 0,001. Wie al een hond of kat heeft, reageert dus sterker op dezelfde verschuiving.

En in dezelfde test wint de hond het van de baby

De cijfers per categorie zijn opvallender dan het hoofdeffect. Bij de volwassen deelnemers kreeg een puppygezicht gemiddeld 4,1 op vijf in de hoog-infantiele versie, een kittengezicht 3,8 en een mensenbaby 3,6. Puppy’s en kittens werden significant schattiger gevonden dan menselijke zuigelingen, met p < 0,01. Bij de volwassen dieren liep het net zo: een volwassen hond kreeg 3,6, een kat 3,0 en een volwassen mens 2,4.

Dat is een ongemakkelijke uitkomst om op te schrijven en ze stond gewoon in de tabel. De auteurs concluderen dat de babyschemareactie zich uitstrekt tot buiten de eigen soort, en specifiek naar de twee diersoorten waarmee wij samenwonen. De kinderen in dezelfde test gaven trouwens een ander patroon: zij beoordeelden jonge en volwassen gezichten níét verschillend, terwijl de volwassenen dat wel deden — F(1,86) = 27,153 met p < 0,001 voor die wisselwerking.

Waar je naar kijkt: bijna de helft van de tijd naar de ogen

Hetzelfde onderzoek volgde de blik van de kinderen met eyetracking terwijl ze de foto’s beoordeelden. De ogen kregen 46 procent van alle fixaties en 47 procent van de kijktijd. De neus kreeg 13 procent van allebei. De mond kreeg 6 procent van de fixaties en 7 procent van de kijktijd. Het hoofdeffect van het gezichtsgebied was groot: F(2,58) = 115,645 met p < 0,001 voor de fixaties.

Bij de hoog-infantiele gezichten keken de kinderen nog langer naar de oogstreek dan bij de laag-infantiele, F(2,58) = 6,028 met p = 0,004. En er was een verschil tussen soorten: bij honden- en kattenkoppen trok de mond een kleiner aandeel van de aandacht dan bij mensengezichten, met p < 0,01.

Dat laatste is de reden dat wij hieronder bij elk ras eerst opschrijven wat de rasstandaard over de ogen zegt: het is het kenmerk waar bijna de helft van je kijktijd naartoe gaat.

De scheur in dat onderzoek: het zit in het oordeel, niet in de blik

Er zit een barst in het verhaal, en de auteurs zetten hem er zelf in. In het tweede experiment was het babyschema-effect op de schattigheidscijfers duidelijk aanwezig, maar op het kijkgedrag als geheel niet: voor de fixaties F(1,29) = 0,070 met p = 0,409, voor de kijktijd p = 0,9325. De kinderen keken dus niet méér naar een hoog-infantiel gezicht, ze beoordeelden het alleen hoger.

Daar komt bij dat de kinderen bij de jónge gezichten geen onderscheid maakten tussen een hoge en een lage babyschemascore. Alsof het effect vanaf een bepaald punt verzadigd raakt: een puppy is al puppy genoeg.

Die twee bevindingen samen draaien de gebruikelijke uitleg om. “Schattig” is in deze metingen geen automatische oogbeweging die je overkomt, maar een oordeel dat je velt nadat je gekeken hebt. En een oordeel kan je bijstellen met informatie — bijvoorbeeld met wat er in de rest van dit artikel staat.

Eén studie heeft gemeten of schattig ook iets oplevert

Dat het babyschema werkt, zegt nog niet dat het iets opbrengt voor de hond. Daarover bestaat, voor zover wij konden nagaan, precies één meting: Bridget Waller en collega’s publiceerden eind 2013 in PLOS ONE een onderzoek met de titel Paedomorphic Facial Expressions Give Dogs a Selective Advantage.

De opzet is klein en netjes. In vier Britse asielen — Portsmouth City Dog Kennels, Wood Green in Cambridge, The Dog’s Trust in Harefield en RSPCA Southridge in Londen — werd elke hond twee minuten gefilmd tijdens een eerste gecontroleerde ontmoeting met een onbekende. Om de spreiding door rasverschillen te beperken namen de onderzoekers enkel de grootste groep: de bull-types, zoals het asielpersoneel ze indeelde, samen 29 honden. Twee honden vielen af omdat ze veel te lang bleven zitten (82 en 87 dagen), zodat er 27 overbleven. De leeftijden liepen van 7 tot 96 maanden, met een gemiddelde van 29,46 maanden.

Gemeten werd AU101, de inner brow raiser. Dat is de beweging die het binnenste deel van de wenkbrauw optrekt en daardoor het oog groter doet lijken ten opzichte van de rest van de kop — in het dagelijks spraakgebruik de puppyogen. De onderzoekers telden hoe vaak elke hond die beweging in twee minuten maakte, en zetten dat af tegen het aantal dagen tot adoptie.

De uitslag, uitgedrukt in dagen asiel

Het verband was er, en het was geen rechte lijn maar een machtsfunctie: y = 114,12 × x tot de macht −0,515, met R² = 0,39, F(1,25) = 15,63 en p < 0,005. Ingevuld geeft die formule drie getallen die de auteurs zelf noemen.

• 5 wenkbrauwbewegingen in twee minuten: 49,83 dagen tot adoptie.
• 10 bewegingen: 34,88 dagen.
• 15 bewegingen: 28,31 dagen.

De twee zinnen uit die studie die nooit worden meegeciteerd

Tussen vijf en vijftien bewegingen zit dus ruim eenentwintig dagen verschil, en dat is het cijfer dat overal wordt naverteld. Wat er zelden bij staat, is de zin die de auteurs er zelf naast zetten: als je een Bonferroni-correctie toepast — de standaardcorrectie voor het feit dat je veel variabelen tegelijk toetst — zou géén enkele variabele nog significant zijn, en moeten deze verkennende bevindingen met voorzichtigheid worden gelezen.

Dat is geen detail dat wij erbij zoeken. Het staat in de resultatensectie van het artikel zelf, en het geldt voor het enige cijfer dat schattigheid aan geadopteerd worden koppelt. De auteurs noemen hun eigen resultaat exploratief. In de populaire navertelling is daar “puppyogen zorgen dat honden drie weken sneller een thuis vinden” van gemaakt, zonder voorbehoud.

De auteurs bieden daarnaast zelf twee andere verklaringen aan voor hetzelfde patroon. Misschien reageren adoptanten niet op kinderlijkheid maar op wat zij als verdriet lezen. En misschien reageren ze op het extra wit van het oog dat zichtbaar wordt wanneer de oogkas door die beweging wordt opgerekt. Geen van beide is uitgesloten.

In dezelfde dataset werd ook kwispelen gemeten, en daar kwam een verband uit dat de verkeerde kant op wijst: honden die méér kwispelden, bleven lánger zitten. De auteurs schrijven het in zoveel woorden op en herhalen het in de bespreking: kwispelen en dicht bij de mens blijven hingen niet sterk samen met hoe snel een hond gekozen werd, hoewel dat juist de gedragingen zijn waarvan iedereen aanneemt dat ze een vriendelijk karakter verraden.

Nog een zin die zelden wordt overgenomen: het is volgens de auteurs goed mogelijk dat deze gezichtsuitdrukkingen helemaal niets zeggen over de geschiktheid van een hond als huisdier. Met andere woorden, zelfs als het effect echt is, meet het wie er gekozen wordt en niet wie er bij jou past.

Voor de volledigheid: het onderzoek werd gefinancierd met een onderzoeksbeurs van de WALTHAM Foundation, en een van de auteurs was in dienst bij WALTHAM, een onderdeel van Mars. De auteurs vermelden dat de financier geen invloed had op de bevindingen. Wij vermelden het omdat het in de belangenverklaring van het artikel staat.

De spier die het mogelijk maakt, heeft de wolf niet

Waar komt die wenkbrauwbeweging vandaan? Dezelfde onderzoeksgroep publiceerde in 2019 in PNAS het artikel Evolution of facial muscle anatomy in dogs, waarin de gezichtsspieren van honden en wolven vergeleken worden. De volledige tekst van dat artikel bleek voor ons langs geen enkele route bereikbaar — PNAS, de doi-resolver en twee universiteitsrepository’s gaven alle drie een foutmelding — dus wij baseren ons hier uitsluitend op de samenvatting, en zeggen dat er liever bij dan dat we doen alsof we meer gelezen hebben.

Die samenvatting is op zichzelf al duidelijk. De spier die de binnenste wenkbrauw optrekt, de levator anguli oculi medialis, is volgens de auteurs uniform aanwezig bij honden maar niet bij wolven. Honden maken de beweging significant vaker en met hogere intensiteit dan wolven, en de allerhoogste intensiteiten kwamen uitsluitend bij honden voor. De auteurs veronderstellen dat honden met expressieve wenkbrauwen een selectievoordeel hadden, en dat de puppyogen dus het gevolg zijn van selectie op menselijke voorkeur.

De tijdspanne die ze noemen is 33.000 jaar. Dat is kort voor een anatomisch verschil, en het is het sterkste argument in dit hele artikel dat schattigheid bij de hond geen bijzaak is maar een eigenschap waarop wij hem gebouwd hebben.

Wat de korte snuit kost: de enige verhouding met een drempel

Van de vier kenmerken van het babyschema is er één waarvoor in de diergeneeskundige literatuur een harde grenswaarde bestaat, en dat is de kleine neus. Rowena Packer en collega’s publiceerden in 2015 in PLOS ONE twee studies over de samenhang tussen de vorm van de kop en het brachycefaal obstructief luchtwegsyndroom, kortweg BOAS. De eerste telde 700 honden uit 97 rassen in een Britse verwijskliniek, de tweede 154 honden uit 19 kortsnuitige rassen.

Hun maat heet de craniofaciale ratio: de lengte van de snuit gedeeld door de lengte van het schedeldak, allebei met een meetlint tot op de millimeter gemeten, waarbij de schedellengte de ronding van de kop volgt. Ter illustratie geeft het artikel drie voorbeelden: een mopshond op 0,08, een bulldogkruising op 0,23 en een boxer op 0,35.

De uitkomst is een drempelverhaal. Boven de 80 procent van de honden met een ratio onder 0,1 was aangedaan. Bij meer dan de helft van de honden onder 0,20 was dat ook zo. En in de eerste studie was géén enkele hond met een ratio van 0,5 of hoger aangedaan. De auteurs schrijven dat je, om BOAS uit te sluiten, een ondergrens van niet minder dan 0,5 zou moeten hanteren; wie een risico van vijftig procent aanvaardbaar vindt, zou moeten stoppen met fokken onder ongeveer 0,2.

Eén waarschuwing vooraf, want ze geldt voor de hele rest van dit artikel: de verhoudingen die de rasstandaarden geven, zijn niet dezelfde maat. De FCI gebruikt andere herkenningspunten, en bij Packer volgt het meetlint de ronding van de schedel. Je kan het ene dus niet in het andere omrekenen. Wat je eruit haalt is de orde van grootte — en de vaststelling dat geen enkele standaard de verhouding gebruikt waarin de drempel is uitgedrukt.

Wat BOAS precies is en hoe het bij de twee bulldograssen uitpakt, staat in onze vergelijking van de Franse en de Engelse bulldog. Hier gaat het ons om één ding: van de vier kenmerken waar “schattig” uit bestaat, is de kleine neus het enige met een gepubliceerd getal waaronder het misgaat.

Negen rasstandaarden, en in geen enkele staat het woord cute

Tegenover al dat meetwerk staan de rasstandaarden: de documenten van de Fédération Cynologique Internationale die per ras beschrijven hoe de hond eruit hoort te zien. Wij lazen er negen na, van rassen die in schattigheidslijstjes steeds terugkeren. Eén van die negen documenten draagt drie standaardnummers tegelijk, omdat de drie kleine Belgische rassen in één tekst behandeld worden.

In geen van de negen komt het Engelse woord cute voor. Ook adorable, charming, pretty en attractive staan er in geen enkele. Charm staat er één keer, in de mopshondstandaard: Great charm, dignity and intelligence, en dat is dan nog een zin over het karakter en niet over de kop. Dat is meteen het enige document van de negen waarin dat woord voorkomt. Appealing staat één keer, in de shih tzu-standaard, en dan nog uitsluitend in de historische inleiding en niet in de beschrijving zelf. Beautiful staat twee keer en allebei de keren niet over het gezicht: bij de Duitse spitsen over de vacht, bij de shiba over het gangwerk.

Wat die documenten wél regelen, is de uitdrukking. Het woord expression staat in vijf van de negen, en telkens met een voorschrift erbij: bij de mopshond soft and solicitous, bij de cavalier gentle, bij de Brusselse griffon almost human, bij de löwchen lively and alert, bij de shih tzu warm. Bij de bichon, de chihuahua en de Duitse spitsen staat het bijvoeglijk naamwoord expressive in plaats van het zelfstandig naamwoord. Bij de shiba staat geen van beide vormen.

Dat is de hele verschuiving in één alinea. Wij kopen op schattigheid, de keuringsdocumenten schrijven uitdrukking voor, en die twee vallen niet samen.

Geen twee standaarden meten die snuit op dezelfde manier

Hierboven staat één getal met een gezondheidsdrempel: een craniofaciale ratio van 0,5. Je zou verwachten dat je in een rasstandaard kan opzoeken waar een ras uitkomt. Dat kan niet, want de negen documenten beschrijven de snuit op minstens vijf verschillende manieren.

• Een absolute maat in centimeters: de Brusselse griffon mag met neus en al niet boven 1,5 cm uitkomen, de shih tzu zit op ongeveer 2,5 cm van neuspunt tot stop, de cavalier op ongeveer 3,8 cm.
• Een verhouding tot de schedel: löwchen ongeveer 2 op 3, Duitse spitsen ongeveer 2 op 3 — behalve de dwergkees.
• Een verhouding tot de hele kop: bij de bichon frisé vormt de snuit 2/5 van de koplengte, en de schedel is er langer dan de snuit.
• Een woordelijke omschrijving zonder cijfer: bij de mopshond relatively short, blunt, square.
• Helemaal niets over de lengte: bij de chihuahua staat geen maat, alleen dat een lange snuit een zware fout is.

Zo hebben we de twaalf gewogen

Hieronder staan twaalf rassen. Negen ervan hebben een rasstandaard die wij hebben nagelezen; drie hebben er geen enkele. Per ras noteren wij wat het document zegt over de ogen, over de snuit en over de maat, en waar het ras daarmee op de vier kenmerken van het babyschema terechtkomt. Geen rangschikking van een tot twaalf: die zou doen alsof schattigheid één getal is, en dat is precies wat uit het onderzoek hierboven niet volgt.

1. Dwergkees of pomeriaan: de standaard die de kortere snuit oplegt

De kleinste van de vijf Duitse spitsen, met een schofthoogte van 21 cm en een tolerantie van 3 cm naar boven en naar onder. Gewicht: de standaard geeft er geen, voor geen enkele van de vijf variëteiten — er staat alleen dat het gewicht bij de maat moet passen. Dat is op zich al opmerkelijk voor een ras dat vrijwel uitsluitend op formaat verkocht wordt.

Op het babyschema scoort hij hoog op het ronde hoofd, op de kleine neus — die de standaard rond en klein noemt — en op de snuitverhouding van 2 op 4. Op het vierde kenmerk scoort hij juist laag, en dat is het verrassende: de standaard eist ogen van middelmatige grootte, amandelvormig en licht schuin, en noemt te grote ogen en uitpuilende ogen uitdrukkelijk zware fouten. De tekst beschrijft de kop zelfs als vossig met wakkere ogen, en het geheel als brutaal.

En er zit nog een voorschrift in dat in geen van de acht andere documenten terugkomt. Voor de wolfsspits, de grote, de middenslag en de kleine spits geeft de standaard dezelfde verhouding van snuit tot schedel: ongeveer 2 op 3. Alleen voor de dwergkees staat er 2 op 4. Hetzelfde ras, vijf variëteiten, en uitgerekend de kleinste krijgt een relatief kórtere snuit opgelegd — precies het kenmerk dat het hoogst scoort op het babyschema.

Met andere woorden: het ras dat op internet het hardst als pluizige schattigheid verkocht wordt, heeft een keuringsdocument dat grote ogen afstraft. Een open fontanel is er een diskwalificerende fout.

2. Mopshond: het enige document van de negen dat charm zegt

Van de negen documenten is dit het enige waarin het woord charm voorkomt, en het staat in het karakterhoofdstuk: Great charm, dignity and intelligence. Over de maat is het document karig — er staat geen schofthoogte in, alleen een ideaal gewicht van 6,3 tot 8,1 kg. De klassieke omschrijving multum in parvo, veel in weinig, staat er letterlijk.

De ogen moeten donker, betrekkelijk groot en rond zijn, met een zachte en bezorgde uitdrukking, en nadrukkelijk níét uitpuilend of overdreven en zonder zichtbaar oogwit bij recht vooruit kijken; er staat zelfs bij dat ze vrij moeten zijn van zichtbare oogproblemen. Over de neus: zwart met redelijk grote, goed geopende neusgaten, en geknepen neusgaten en een zware rimpel over de neus worden onaanvaardbaar genoemd. De kop moet rond zijn maar uitdrukkelijk geen appelkop.

In het onderzoek van Packer is de mopshond het schoolvoorbeeld: een craniofaciale ratio van 0,08 in het illustratievoorbeeld, een rasgemiddelde van 0,11 in de tweede studie, en bij het kortste exemplaar dat zij maten 0,03 met een voorspeld risico van 0,95. Dat is dezelfde kop die op vier van de vier babyschemakenmerken scoort.

3. Cavalier king charles spaniël: een snuit in inches

Het enige van de negen documenten dat de snuitlengte in Britse duimen geeft: ongeveer anderhalve inch, met 3,8 cm tussen haakjes, gemeten van de basis van de stop tot de neuspunt. Een schofthoogte staat er niet in, een gewicht wel: 5,4 tot 8 kg, met de aantekening dat een kleine, goed uitgebalanceerde hond ruim binnen die marge wenselijk is.

De algemene indruk opent met actief, sierlijk en in balans, met zachte uitdrukking. Dat is de enige keer dat het woord expression in dit document voorkomt, en het staat dus meteen in de eerste zin. De ogen moeten groot, donker en rond zijn maar niet prominent, en ver uit elkaar staan. De schedel is bijna vlak tussen de oren, de stop ondiep. Elke neiging tot een spitse snuit wordt ongewenst genoemd.

Op het babyschema is dit het meest evenwichtige van de negen: grote ronde ogen, een rond gezicht, een korte maar niet platte snuit. Het is ook een ras waarvan de hartproblematiek breed bekend is, en daarvan staat in deze standaard niets — keuringsdocumenten beschrijven vorm, geen gezondheid.

4. Shih tzu: 2,5 centimeter snuit en een neus op de ooglijn

De standaard omschrijft de kop met het woord chrysant: het haar op de snuit groeit omhoog en geeft een uitgesproken chrysantachtig effect. De schofthoogte is niet meer dan 27 cm, het gewicht 4,5 tot 8 kg met een ideaal van 4,5 tot 7,5 kg.

De maat die telt: de snuit is ongeveer 2,5 cm lang van punt tot stop. Daarbovenop staat een voorschrift over de plaatsing: de bovenkant van het neusleer hoort op één lijn te liggen met de onderrand van het oog, of net eronder. Een naar beneden wijzende neus wordt hoogst ongewenst genoemd, net als geknepen neusgaten. De ogen zijn groot, donker en rond, ver uit elkaar maar niet prominent, met een warme uitdrukking en zonder zichtbaar oogwit. Er staat uitdrukkelijk bij dat de haargroei het zicht van de hond niet mag belemmeren.

Dit is het enige document waarin appealing voorkomt, en het staat in de historische schets over de chrysantkop — niet in het deel waarop gekeurd wordt. Een onderscheid dat de meeste rasbeschrijvingen op internet niet maken.

5. Brusselse griffon: de enige standaard met een maximum in centimeters

Een Belgisch ras, en het document is het strengste van de negen. De snuit mét neus mag niet langer zijn dan 1,5 cm. Dat is geen richtlijn maar een bovengrens, en het is de enige keer in de negen documenten dat een maximum in centimeters op de snuit wordt gezet.

Daarbij komt een tweede voorschrift: de neus staat op dezelfde hoogte als de ogen. Een neus waarvan de bovenlijn onder de lijn van de onderkant van de ogen ligt, is een zware fout, net als een snuit die niet opwaarts gericht is. In profiel horen kin, neus en voorhoofd op één vlak te liggen. De ogen moeten ver uit elkaar staan, groot en rond zijn, maar nooit bollen. De schedel is breed en rond met een zeer uitgesproken stop.

Een schofthoogte staat er niet in, alleen een gewicht van 3,5 tot 6 kg. Het document van 25 maart 2003 behandelt drie rassen tegelijk — Brusselse griffon, Belgische griffon en Petit Brabançon — onderscheiden op kleur, met de kortharige Petit Brabançon als derde.

Reken even mee met de ratio van Packer, met het voorbehoud van hierboven: om met een snuit van 1,5 cm aan een verhouding van 0,5 te komen, zou de schedel niet langer mogen zijn dan 3 cm. Bij een hond van vier kilo is dat uitgesloten. De bovengrens in het document en de ondergrens uit het onderzoek sluiten elkaar hier dus uit.

6. Chihuahua: gewicht in plaats van schofthoogte

De officiële naam in het document is chihuahueño. Er staat uitdrukkelijk dat alleen het gewicht in aanmerking wordt genomen en niet de hoogte — 1 tot 3 kg, met een ideaal tussen 1,5 en 2,5 kg, en honden onder 1 kg of boven 3 kg worden gediskwalificeerd. Bij de mopshond, de cavalier en de Brusselse griffon ontbreekt die hoogtemaat ook, maar dit is het enige document van de negen dat de keuze uitdrukkelijk opschrijft.

De appelkop wordt in het document niet als overdrijving behandeld maar als rassenkenmerk: goed gerond, een appelkop, met de toevoeging dat dit kenmerkend is voor het ras. De ogen zijn groot, rondachtig, zeer expressief en niet uitpuilend. De neus is matig kort en wijst licht omhoog. Een lange snuit staat bij de zware fouten, net als een smalle schedel en kleine, diepliggende of uitpuilende ogen.

Daarmee bestraft dit document het wegvallen van een babyschemakenmerk met zoveel woorden: een langere snuit is geen smaakkwestie maar een zware fout op de keuring. De löwchenstandaard doet hetzelfde aan de andere kant van het gezicht, waar kleine of amandelvormige ogen diskwalificerend zijn. Over de blijvende fontanel — die hier diskwalificerend is — en over hoe de chihuahua zich tot de yorkshire terriër verhoudt, schreven wij eerder een aparte vergelijking.

7 en 8. Bichon frisé en löwchen: ronde ogen eisen én de snuit houden

Deze twee horen bij elkaar omdat ze laten zien dat de combinatie kan. De bichon frisé meet 25 tot 29 cm, met een tolerantie van 1 cm meer voor reuen en 2 cm minder voor teven, en weegt ongeveer 5 kg. De snuit vormt 2/5 van de koplengte en de schedel is er langer dan de snuit. De ogen moeten zeer donker, middelgroot en eerder rond zijn, uitdrukkelijk niet amandelvormig en niet uitpuilend. De standaard geeft er een meetkundig voorschrift bij dat in geen van de acht andere documenten staat: de twee ogen en de neus vormen drie zwarte punten op een verder witte kop en horen samen een gelijkzijdige driehoek te vormen. Zichtbaar oogwit is een zware fout; een hond waarvan de bouw in een vierkant past, wordt gediskwalificeerd.

De löwchen, van Franse herkomst, meet 26 tot 32 cm met een tolerantie van 1 cm en weegt ongeveer 6 kg. De snuit is er ongeveer 2/3 van de schedel. De ogen staan naar voren gericht, zijn groot, zeer donker, rond en ver uit elkaar, en moeten recht vooruit kijken. Kleine, amandelvormige of uitpuilende ogen zijn diskwalificerend, net als een opgewipte neus. De algemene indruk begint met een kleine intelligente hond, vrolijk, met een levendige en alerte uitdrukking. En er staat een voorschrift in dat in geen van de acht andere documenten voorkomt: de leeuwenschering is verplicht om te mogen showen.

De löwchen eist dus grote ronde ogen en de bichon ronde ogen van middelmatig formaat, en allebei houden ze een snuitverhouding in de buurt van 2 op 3. Drie van de vier babyschemakenmerken, zonder dat het vierde tot een plat gezicht wordt doorgetrokken.

9. Shiba inu: de tegenproef

De shiba is in dit rijtje de buitenstaander, en daarom staat hij erin. Reuen meten 39,5 cm en teven 36,5 cm, met een tolerantie van 1,5 cm naar boven en naar onder; een gewicht geeft de standaard niet. De geldige versie dateert van 30 oktober 2016.

Op het babyschema scoort hij laag op bijna alles. De ogen zijn driehoekig, niet te klein, donkerbruin, en de buitenste ooghoeken wijzen licht omhoog — het tegendeel van groot en rond. Het voorhoofd is breed, maar de neusrug is recht en de snuit matig dik. Het woord expression komt in dit document helemaal niet voor; beautiful staat er één keer, en dan over het gangwerk: snel, vrij en mooi. Het karakterhoofdstuk is zakelijk: trouw, scherp van zintuigen en zeer alert.

En toch duikt de shiba in schattigheidslijstjes voortdurend op. Dat is de nuttigste tegenproef van dit artikel: het babyschema verklaart veel, maar niet alles. De formaat-, vacht- en houdingskenmerken doen ook mee, en die staan in geen van de vier kenmerken van Lorenz.

10, 11 en 12. Maltipoo, cavachon en morkie: drie zonder enig document

De laatste drie zijn kruisingen, en voor geen van de drie bestaat een rasstandaard. Dat is geen juridisch spitsvondigheidje maar een praktisch verschil: er is dus geen enkel document dat zegt hoe groot ze worden, hoeveel ze wegen, hoe lang de snuit hoort te zijn of welke vorm de ogen moeten hebben. Bij de negen hierboven kan je het nalezen, bij deze drie niet.

Wat je wél weet, zijn de oudercombinaties: maltipoo uit maltezer en dwergpoedel, cavachon uit cavalier king charles spaniël en bichon frisé, morkie uit maltezer en yorkshire terriër. Daarmee kan je de vier kenmerken van de ouderrassen naast elkaar leggen, maar niet voorspellen hoe ze bij deze pup zullen uitvallen. De cavachon erft bijvoorbeeld van één ouder een snuit van 3,8 cm en van de andere een snuit die 2/5 van de kop beslaat; wat daaruit komt, staat nergens voorgeschreven.

Precies dat is wat de drie zo verkoopbaar maakt en tegelijk het moeilijkst te beoordelen. Over wat je bij een kruising vooraf wél en niet kan weten, schreven wij eerder een aparte vergelijking tussen de dwergpoedel en de maltipoo.

Wat je hiermee doet als je er een zoekt

De praktische conclusie is kort. Je reactie op een foto is echt en voorspelbaar, maar ze meet vier verhoudingen en verder niets — geen karakter, geen gezondheid, geen geschiktheid voor jouw huis. Het enige onderzoek dat schattigheid aan iets nuttigs koppelt, zegt zelf dat het exploratief is, en de auteurs schrijven er uitdrukkelijk bij dat deze uitdrukkingen waarschijnlijk niets zeggen over hoe goed een hond als huisdier bevalt.

Van de vier kenmerken is er één dat je zelf kan nameten, en het is toevallig ook het enige met een gepubliceerde grens. Leg een meetlint op de kop: de snuit van de neuspunt tot de stop, de schedel van de stop tot het achterhoofd over de ronding. Deel het eerste door het tweede. Kom je onder 0,2 uit, dan zit je in het gebied waar in beide studies van Packer meer dan de helft van de honden aangedaan was.

Vraag een fokker vervolgens niet of de pups schattig zijn — dat zie je zelf — maar of de ouderdieren rustig ademen na inspanning, of ze zonder keizersnede geworpen hebben, en wat er in het document van hun ras over de ogen staat. Dat laatste kan je gratis nalezen; de negen die wij gebruikten staan allemaal op de site van de FCI.

En als je het alleen op een kop aankomen laat: de löwchen en de cavalier eisen in hun eigen standaard grote ronde ogen en de bichon ronde ogen van middelmatig formaat, alle drie zónder dat de snuit tot bijna nul is teruggebracht. Dat is, van de negen, de combinatie die het verst komt zonder de rekening die bij de kortste snuiten hoort.

Bekijk deze rassen

Lees ook

Veelgestelde vragen